พาณิชย์แนะ SMEs ใช้สิทธิ FTA เจาะตลาดใหม่ รับ FTA ไทย-EFTA

ครึ่งแรกของปี 2569 ถือเป็นจุดที่พิสูจน์ว่าไทยไม่ได้แค่ "มี" FTA แต่ "ใช้" FTA เป็น ยอดการใช้สิทธิประโยชน์ภายใต้ความตกลงการค้าเสรีในช่วงมกราคมถึงมิถุนายน 2569 พุ่งสูงถึง 1.57 ล้านล้านบาท หรือประมาณ 48,069 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพิ่มขึ้น 7.33% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน [1] ตัวเลขที่น่าสนใจกว่าคือ สัดส่วนการใช้สิทธิจริงอยู่ที่ 80.83% ของมูลค่าสินค้าส่งออกที่มีคุณสมบัติรับสิทธิพิเศษ ซึ่งสูงกว่ามาตรฐานของหลายประเทศ [2]

ตัวเลขดังกล่าวไม่ใช่เพียงสถิติเชิงนโยบาย แต่สะท้อนถึงการปรับตัวของภาคเอกชนไทยต่อกฎเกณฑ์การค้าระหว่างประเทศที่ซับซ้อนขึ้น ทั้งในแง่ กฎว่าด้วยถิ่นกำเนิดสินค้า (Rules of Origin) และ มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม ที่หลายประเทศเริ่มผูกเข้ากับสิทธิประโยชน์ทางภาษี บทความนี้ชวนวิเคราะห์ว่าตัวเลขเหล่านี้มีนัยสำคัญอย่างไรต่อผู้ประกอบการไทย และโอกาสที่กำลังจะเปิดกว้างจาก FTA ไทย-EFTA ควรถูกประเมินอย่างไรในเชิงกลยุทธ์

FTA ไทยไม่ใช่แค่สนธิสัญญา แต่คืออาวุธทางการแข่งขัน

นางอารดา เฟื่องทอง อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า ตัวเลขการใช้สิทธิที่เติบโตต่อเนื่องเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าผู้ส่งออกไทยกำลังใช้กรอบ FTA อย่างมีประสิทธิภาพ [1] แต่สำหรับผู้บริหารและนักลงทุน นัยสำคัญของตัวเลขนี้อยู่ที่การสะท้อน ศักยภาพของห่วงโซ่อุปทานไทย ในการปรับตัวเข้ากับระบบการค้าโลกที่กำลังเปลี่ยนรูปแบบอย่างรวดเร็ว

ไทยใช้สิทธิ FTA คิดเป็น 80.83% ของมูลค่าสินค้าส่งออกที่มีคุณสมบัติรับสิทธิ — สัดส่วนที่สูงกว่ามาตรฐานสากล และสะท้อนว่าผู้ประกอบการไทยใช้ FTA เป็นเครื่องมือเชิงกลยุทธ์ ไม่ใช่เพียงสิทธิพิเศษที่รอรับอยู่เฉยๆ [2]

ในบริบทที่การค้าโลกเผชิญกับแรงกดดันจากนโยบายกีดกันทางการค้าและความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ความสามารถของภาคส่งออกไทยในการใช้สิทธิประโยชน์จาก FTA ได้จริงกลายเป็นข้อได้เปรียบที่คู่แข่งในภูมิภาคไม่ได้มีทุกราย

FTA ไทย-EFTA: หน้าต่างสู่ยุโรปที่กำลังจะเปิด

ประเด็นที่ภาคธุรกิจต้องจับตาเป็นพิเศษในช่วงนี้คือความคืบหน้าของ FTA ไทย-EFTA ซึ่งครอบคลุมสี่ประเทศยุโรป ได้แก่ สวิตเซอร์แลนด์ นอร์เวย์ ไอซ์แลนด์ และลิกเตนสไตน์ ความตกลงนี้ลงนามอย่างเป็นทางการเมื่อเดือนมกราคม 2568 ในการประชุม World Economic Forum ที่ดาวอส [3] [4] และเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2569 รัฐสภาไทยได้ลงมติอนุมัติเพื่อเดินหน้าสู่กระบวนการให้สัตยาบันอย่างเป็นทางการ [5]

แม้ฝั่ง EFTA ยังไม่ประกาศวันบังคับใช้อย่างเป็นทางการ แต่ กระทรวงพาณิชย์ คาดการณ์ว่าความตกลงจะเริ่มมีผลในช่วง ต้นปี 2570 [2] ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญในการเปิดประตูสู่ตลาดยุโรปที่มีกำลังซื้อสูงและมาตรฐานคุณภาพเข้มงวด

FTA ไทย-EFTA ไม่ใช่แค่การลดภาษีนำเข้า แต่ครอบคลุมมิติการค้าบริการ การลงทุน และทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งอาจเปลี่ยนโฉมการพิจารณาของบริษัทข้ามชาติที่มองหาฐานผลิตสำหรับส่งออกไปยุโรปเหนือ

โอกาสและนัยเชิงกลยุทธ์สำหรับผู้ประกอบการไทย

สำหรับภาคธุรกิจขนาดใหญ่และนักลงทุน ความตกลงไทย-EFTA เปิดมิติที่กว้างกว่าการลดภาษีนำเข้า เพราะครอบคลุมทั้ง การค้าบริการ การลงทุน และทรัพย์สินทางปัญญา สิ่งนี้คือแรงจูงใจสำคัญให้บริษัทข้ามชาติพิจารณาใช้ไทยเป็น ฐานการผลิตสำหรับส่งออกไปยังตลาดยุโรปเหนือ โดยเฉพาะสวิตเซอร์แลนด์และนอร์เวย์ที่ถูกมองว่าเป็น "ตลาดพรีเมียม" ซึ่งผู้บริโภคยินดีจ่ายในราคาสูงสำหรับสินค้าคุณภาพ

นี่คือโอกาสที่ผู้ผลิตไทยจะ ยกระดับจากการแข่งขันด้านราคาไปสู่การแข่งขันด้านคุณภาพและมูลค่าเพิ่ม ซึ่งสอดรับกับทิศทางนโยบายการยกระดับอุตสาหกรรมของประเทศในระยะยาว

สำหรับ SMEs โดยเฉพาะ กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ กำลังดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการในกลุ่มสินค้าส่งออกสำคัญ เพื่อสร้างความเข้าใจเรื่องการใช้สิทธิประโยชน์จาก FTA ในตลาดที่ไทยได้ลดหรือยกเว้นภาษีนำเข้าแล้วกว่า 18 ประเทศ [1] แนวทางนี้สะท้อนเจตนารมณ์เชิงนโยบายที่ต้องการให้ผลประโยชน์จาก FTA กระจายตัวไปถึงทุกระดับของห่วงโซ่อุปทาน ไม่กระจุกตัวอยู่เพียงบริษัทขนาดใหญ่

บทสรุป: จังหวะนี้คือจังหวะของการเตรียมการ ไม่ใช่การรอดู

ตัวเลขการใช้สิทธิ FTA ที่เติบโต 7.33% ในครึ่งปีแรก ประกอบกับ FTA ไทย-EFTA ที่ใกล้มีผลบังคับใช้ในต้นปี 2570 ส่งสัญญาณที่ชัดเจนว่าไทยกำลังขยายอิทธิพลทางการค้าได้อย่างเป็นรูปธรรม แม้ในช่วงที่ภูมิทัศน์การค้าโลกเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน

สำหรับผู้บริหารองค์กรและนักลงทุน สิ่งที่ต้องพิจารณาทันทีไม่ใช่แค่การรอประกาศวันบังคับใช้ แต่คือการเริ่มวิเคราะห์ว่าสินค้าและบริการขององค์กรอยู่ในกลุ่มใดของกฎว่าด้วยถิ่นกำเนิดสินค้า และมีความพร้อมด้านมาตรฐานคุณภาพสูงพอสำหรับตลาดยุโรปเหนือหรือยัง บริษัทที่เตรียมตัวก่อนวันที่ข้อตกลงมีผล จะมีข้อได้เปรียบเชิงกลยุทธ์ที่บริษัทที่ "รอดู" ก่อนแล้วค่อยปรับตัวจะตามไม่ทัน