พาณิชย์เร่งปั้น IP Finance ใช้ทรัพย์สินทางปัญญาค้ำสินเชื่อ เปิดทาง SME เข้าถึงทุน

กระทรวงพาณิชย์เดินหน้าวางรากฐานการเงินฐานทรัพย์สินทางปัญญา (IP Finance) ยกระดับสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า และลิขสิทธิ์ให้เป็นสินทรัพย์ทางธุรกิจ พร้อมพัฒนามาตรฐานประเมินมูลค่าและทดลองระบบผ่าน IP Finance Sandbox Thailand มุ่งเพิ่มโอกาสเข้าถึงแหล่งทุนของผู้ประกอบการนวัตกรรมและ SME

ในเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม เทคโนโลยี และความคิดสร้างสรรค์ มูลค่าของธุรกิจไม่ได้อยู่เพียงเครื่องจักร อาคาร หรือสินค้าคงคลังอีกต่อไป แต่ยังรวมถึง ทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property: IP) เช่น สิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า และลิขสิทธิ์ ซึ่งสามารถสร้างรายได้และเพิ่มความได้เปรียบในการแข่งขันได้ในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม แม้ทรัพย์สินทางปัญญาจะมีบทบาทต่อมูลค่าของธุรกิจมากขึ้น แต่ผู้ประกอบการจำนวนหนึ่งยังเผชิญข้อจำกัดในการนำทรัพย์สินเหล่านี้ไปใช้ประกอบการขอสินเชื่อ เนื่องจากความท้าทายด้านการประเมินมูลค่า การยอมรับของสถาบันการเงิน และการบริหารความเสี่ยง

กระทรวงพาณิชย์จึงเร่งผลักดัน IP Finance หรือการเงินที่ใช้ทรัพย์สินทางปัญญาเป็นฐานในการจัดหาเงินทุน เพื่อพัฒนากลไกที่ช่วยให้สินทรัพย์ไม่มีตัวตนสามารถสร้างประโยชน์ทางการเงินได้มากขึ้น โดยเฉพาะสำหรับธุรกิจนวัตกรรมและ SME ที่มีศักยภาพ แต่มีหลักประกันแบบดั้งเดิมจำกัด

เวที AM2026 เปิดโจทย์เชื่อมมูลค่า IP กับแหล่งเงินทุน

ดร.กิริฎา เภาพิจิตร ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงพาณิชย์ เข้าร่วมการประชุมโต๊ะกลมระดับสูง (High-Level Roundtable) ภายใต้หัวข้อ “Financing Innovation via Intangible Assets: Unlocking Growth through IP-Backed Finance” เพื่อแลกเปลี่ยนแนวทางการใช้ทรัพย์สินทางปัญญาและสินทรัพย์ไม่มีตัวตนสนับสนุนนวัตกรรม การลงทุน และการเติบโตของธุรกิจ

การประชุมจัดขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างคณะผู้แทนสหภาพยุโรปประจำประเทศไทย สำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาแห่งสหภาพยุโรป (EUIPO) และกรมทรัพย์สินทางปัญญา ภายใต้กรอบการประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศและกลุ่มธนาคารโลก ประจำปี 2569 (IMF–World Bank Group Annual Meetings 2026: AM2026) ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์

ประเด็นสำคัญของการหารือคือการลดช่องว่างระหว่างมูลค่าทางธุรกิจของทรัพย์สินทางปัญญากับความสามารถในการนำไปใช้ประโยชน์ในระบบการเงิน โดยเฉพาะการสร้างความเชื่อมั่นให้เจ้าของสิทธิ ผู้ประเมินมูลค่า และสถาบันการเงินมีความเข้าใจตรงกันเกี่ยวกับมูลค่า ความเสี่ยง และศักยภาพในการสร้างรายได้ของ IP

โจทย์สำคัญของ IP Finance ไม่ใช่เพียงการตีราคาทรัพย์สินทางปัญญา แต่คือการทำให้มูลค่าที่ประเมินได้มีความน่าเชื่อถือ และสามารถนำไปใช้ประกอบการพิจารณาสินเชื่อได้จริง

วางรากฐาน IP Finance ไทย 2 ด้านสำคัญ

ภายใต้นโยบายของนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ที่มุ่งลดข้อจำกัดในการดำเนินธุรกิจและเพิ่มโอกาสเข้าถึงแหล่งทุน กระทรวงพาณิชย์ โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา เดินหน้าพัฒนาระบบ IP Finance ของไทยผ่านแนวทางสำคัญ 2 ด้าน

1. ยกระดับมาตรฐานการประเมินมูลค่าทรัพย์สินทางปัญญา

กรมทรัพย์สินทางปัญญาร่วมมือกับสมาคมผู้ประเมินมูลค่าทรัพย์สินในประเทศ เพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและยกระดับมาตรฐานการประเมินมูลค่า IP ให้สอดคล้องกับแนวปฏิบัติระดับสากล โดยตั้งเป้าหมายดำเนินการภายในปี 2571

การพัฒนามาตรฐานดังกล่าวมีความสำคัญต่อการสร้างความเชื่อมั่นให้ตลาด เพราะทรัพย์สินทางปัญญาแต่ละประเภทมีลักษณะและความสามารถในการสร้างรายได้แตกต่างกัน การประเมินจึงต้องพิจารณาปัจจัยที่เกี่ยวข้อง เช่น สิทธิความเป็นเจ้าของ อายุการคุ้มครอง ความสามารถในการสร้างรายได้ และความเสี่ยงด้านตลาด

นอกจากนี้ ยังมีแนวทางทำงานร่วมกับสถาบันการเงินเพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการประเมินและการใช้ IP ในฐานะสินทรัพย์ทางธุรกิจ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญในการพัฒนากระบวนการพิจารณาสินเชื่อให้รองรับทรัพย์สินประเภทนี้ได้ดียิ่งขึ้น

2. ทดลองระบบผ่าน IP Finance Sandbox Thailand

อีกแนวทางคือการจัดทำโครงการนำร่อง IP Finance Sandbox Thailand ซึ่งเปิดพื้นที่ให้ผู้ประกอบการ SME ผู้ประเมินมูลค่า และสถาบันการเงินร่วมทดลองแนวทางการใช้ทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อเข้าถึงแหล่งทุนผ่านกรณีศึกษาจริง

การทดลองในลักษณะ Sandbox ช่วยให้ผู้เกี่ยวข้องสามารถเรียนรู้ข้อจำกัดของกระบวนการ ตั้งแต่การจัดเตรียมข้อมูล การประเมินมูลค่า ไปจนถึงการพิจารณาความเสี่ยงและเงื่อนไขทางการเงิน ก่อนนำบทเรียนไปพัฒนาระบบให้สามารถขยายผลได้ในอนาคต

สำหรับ SME กลไกดังกล่าวอาจเป็นช่องทางเพิ่มทางเลือกในการจัดหาเงินทุน โดยเฉพาะธุรกิจที่มีทรัพย์สินทางปัญญาเป็นส่วนสำคัญของโมเดลธุรกิจ แต่ไม่ได้มีสินทรัพย์ที่จับต้องได้มากเพียงพอสำหรับการขอสินเชื่อแบบดั้งเดิม

อย่างไรก็ตาม การมีทรัพย์สินทางปัญญาไม่ได้หมายความว่าจะได้รับสินเชื่อโดยอัตโนมัติ เพราะสถาบันการเงินยังต้องประเมินความสามารถในการชำระหนี้ กระแสเงินสด ความเสี่ยงของธุรกิจ และเงื่อนไขของหลักประกันแต่ละประเภทด้วย

เชื่อมระบบ IP Finance ไทยสู่อาเซียน

นอกจากการพัฒนาระบบภายในประเทศ ไทยยังสนับสนุนความร่วมมือระดับภูมิภาคภายใต้ แผนปฏิบัติการด้านทรัพย์สินทางปัญญาอาเซียน พ.ศ. 2569–2573 (ASEAN Intellectual Property Rights Action Plan 2026–2030) ซึ่งให้ความสำคัญกับการพัฒนากรอบการประเมินมูลค่า IP และโครงการนำร่องด้านการจัดหาเงินทุนโดยใช้ทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศสมาชิก

อีกหนึ่งประเด็นคือการผลักดันร่าง ASEAN Guide to Understanding IP Valuation Reports หรือคู่มืออาเซียนเพื่อความเข้าใจรายงานการประเมินมูลค่าทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อช่วยให้สถาบันการเงินและนักลงทุนมีแนวทางในการอ่าน วิเคราะห์ และตรวจสอบรายงานประเมินมูลค่า IP ได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น

หากสามารถพัฒนาแนวทางที่เป็นที่ยอมรับร่วมกันได้ ก็จะช่วยลดความแตกต่างในการทำความเข้าใจรายงานประเมินมูลค่าระหว่างประเทศ และสนับสนุนความร่วมมือด้านการลงทุนและการจัดหาเงินทุนที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินทางปัญญาในภูมิภาค

IP Finance กับโอกาสยกระดับ SME และธุรกิจนวัตกรรม

การผลักดัน IP Finance สะท้อนการเปลี่ยนมุมมองต่อทรัพย์สินทางปัญญา จากเครื่องมือคุ้มครองสิทธิและป้องกันการลอกเลียนแบบ ไปสู่สินทรัพย์ที่สามารถใช้วางแผนธุรกิจ สร้างรายได้ และสนับสนุนการเข้าถึงเงินทุนได้มากขึ้น

สำหรับผู้ประกอบการ การพัฒนาระบบดังกล่าวมีโอกาสสร้างประโยชน์ในหลายด้าน ได้แก่

• เพิ่มทางเลือกในการจัดหาเงินทุน: เปิดโอกาสให้ธุรกิจที่มี IP ที่มีมูลค่าใช้ทรัพย์สินดังกล่าวประกอบการพิจารณาสินเชื่อได้

• ส่งเสริมการลงทุนด้านนวัตกรรม: เพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการนำเงินทุนไปพัฒนาผลิตภัณฑ์ เทคโนโลยี และกระบวนการผลิต

• ยกระดับการบริหารจัดการ IP: กระตุ้นให้ธุรกิจจัดระบบข้อมูลสิทธิ ความเป็นเจ้าของ และศักยภาพในการสร้างรายได้อย่างชัดเจน

• เชื่อมโยงธุรกิจไทยกับแหล่งทุน: สร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างผู้ประกอบการ ผู้ประเมินมูลค่า และสถาบันการเงินทั้งในประเทศและระดับภูมิภาค

ทั้งนี้ ประโยชน์ดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้มากน้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับความน่าเชื่อถือของมาตรฐานประเมินมูลค่า ความพร้อมของข้อมูล และความสามารถในการบริหารความเสี่ยงของผู้ให้สินเชื่อ

จากสินทรัพย์ทางความคิด สู่กลไกสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ

ความร่วมมือในเวที AM2026 แสดงให้เห็นว่า การพัฒนาระบบ IP Finance ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานภาครัฐ เจ้าของทรัพย์สินทางปัญญา ผู้ประเมินมูลค่า สถาบันการเงิน และองค์กรระหว่างประเทศ

ความท้าทายต่อจากนี้คือการเปลี่ยนแนวคิดให้เป็นกลไกที่ใช้งานได้จริง ตั้งแต่การสร้างมาตรฐานประเมินมูลค่าที่น่าเชื่อถือ การพัฒนารูปแบบการพิจารณาสินเชื่อ ไปจนถึงการทดลองและขยายผลกรณีศึกษาที่เหมาะสม

หาก IP Finance สามารถพัฒนาเป็นระบบที่ทุกฝ่ายเชื่อมั่นได้ ทรัพย์สินทางปัญญาอาจกลายเป็นอีกหนึ่งช่องทางสำคัญในการปลดล็อกเงินทุนให้ธุรกิจนวัตกรรมและ SME ช่วยให้ผู้ประกอบการใช้ความรู้ เทคโนโลยี และความคิดสร้างสรรค์ต่อยอดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ พร้อมเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของไทยและอาเซียนในระยะยาว