SMEs ไทยเร่งใช้ AI ภาครัฐหนุนเงินทุน ทักษะ และที่ปรึกษา

ปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพธุรกิจ ตั้งแต่การวิเคราะห์ข้อมูลลูกค้า การบริหารสินค้าคงคลัง ไปจนถึงการสื่อสารการตลาด แต่สำหรับผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) การนำเทคโนโลยีมาใช้ยังมีข้อจำกัด ทั้งงบประมาณ บุคลากรที่มีทักษะ และความไม่แน่ใจว่าจะเริ่มต้นจากเครื่องมือใดจึงจะสร้างผลลัพธ์ได้จริง

รายงาน Betting big on small AI กล่าวถึงแนวทางการนำ AI ขนาดเล็ก หรือ Small AI มาใช้แก้ปัญหาเฉพาะด้าน โดยมุ่งให้ธุรกิจเข้าถึงเทคโนโลยีที่มีต้นทุนและความซับซ้อนต่ำกว่าระบบ AI ขนาดใหญ่ พร้อมเพิ่มโอกาสในการยกระดับผลิตภาพและความสามารถในการแข่งขัน

ประเด็นนี้ทำให้บทบาทของภาครัฐมีความสำคัญมากขึ้น ไม่ใช่เพียงการสนับสนุนให้ธุรกิจเริ่มใช้ AI แต่ต้องช่วยให้ผู้ประกอบการเลือกใช้เทคโนโลยีได้เหมาะสม พัฒนาทักษะที่จำเป็น และสามารถประเมินผลลัพธ์จากการลงทุนได้อย่างเป็นรูปธรรม

Small AI ทางเลือกสำหรับธุรกิจที่มีทรัพยากรจำกัด

Small AI หมายถึงเครื่องมือหรือแอปพลิเคชัน AI ที่ออกแบบมาเพื่อทำงานเฉพาะอย่าง โดยอาจใช้ข้อมูล กำลังประมวลผล และงบประมาณน้อยกว่าระบบ AI ขนาดใหญ่ที่มีวัตถุประสงค์ครอบคลุมหลายด้าน

แนวคิดนี้เหมาะกับ SMEs ซึ่งไม่จำเป็นต้องลงทุนสร้างระบบ AI ขนาดใหญ่ด้วยตนเอง แต่สามารถเลือกเครื่องมือที่ตอบโจทย์การทำงานในแต่ละวันได้ เช่น

• การตลาดและบริการลูกค้า: ช่วยร่างเนื้อหา ตอบคำถามเบื้องต้น และสรุปข้อเสนอแนะจากลูกค้า

• การบริหารสินค้าคงคลัง: วิเคราะห์ยอดขายเพื่อช่วยวางแผนสั่งซื้อและลดปัญหาสินค้าขาดหรือค้างสต็อก

• การจัดการเอกสาร: ช่วยสรุปข้อมูล จัดหมวดหมู่เอกสาร และลดเวลาทำงานซ้ำ ๆ

• การวิเคราะห์ธุรกิจ: ช่วยสรุปต้นทุน ยอดขาย และข้อมูลตลาด เพื่อประกอบการตัดสินใจ

• การค้าระหว่างประเทศ: ช่วยวิเคราะห์ข้อมูลตลาดต่างประเทศและเตรียมเนื้อหาสื่อสารกับลูกค้า โดยยังต้องตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลก่อนนำไปใช้จริง

หัวใจสำคัญคือการเลือกเทคโนโลยีจากปัญหาที่ต้องการแก้ ไม่ใช่เริ่มต้นจากการซื้อเครื่องมือที่มีความสามารถมากที่สุด เพราะระบบที่ซับซ้อนเกินความจำเป็นอาจเพิ่มต้นทุนและสร้างภาระให้ธุรกิจโดยไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ตามที่คาดหวัง

สำหรับ SMEs การเริ่มใช้ AI ไม่จำเป็นต้องลงทุนครั้งใหญ่ แต่ควรเริ่มจากงานที่มีปัญหาชัดเจน ใช้ทรัพยากรไม่มาก และสามารถวัดผลลัพธ์ได้ก่อนขยายการใช้งาน

ทำไมภาครัฐจึงมีบทบาทสำคัญต่อการใช้ AI ของ SMEs

ข้อจำกัดของธุรกิจขนาดเล็กไม่ได้มีเพียงเงินทุน แต่ยังรวมถึงการขาดผู้เชี่ยวชาญที่ช่วยประเมินความเหมาะสมของเทคโนโลยี การเชื่อมต่อ AI เข้ากับระบบเดิม และการจัดการความเสี่ยงด้านข้อมูล

ผลสำรวจความพร้อมด้าน AI ขององค์กรไทยปี 2569 โดย NECTEC ซึ่งครอบคลุมองค์กรภาครัฐและเอกชน 574 แห่ง พบว่า องค์กรขนาดใหญ่มีการใช้ AI แล้ว 67.2% ขณะที่องค์กรขนาดเล็กอยู่ที่ 43.8% ส่วนคะแนนความพร้อมด้าน AI ขององค์กรขนาดเล็กอยู่ที่ 35.9% ซึ่งยังอยู่ในระดับเริ่มตระหนักและใช้งานเบื้องต้น

ที่สำคัญ ผลสำรวจพบว่า 86.4% ขององค์กรที่ใช้ AI ยังไม่สามารถระบุผลลัพธ์จากการใช้งานได้อย่างชัดเจน โดย 49.4% ยังไม่เคยวัดผล และอีก 37% อยู่ระหว่างเก็บข้อมูลเพื่อประเมินผลลัพธ์

ข้อมูลนี้ชี้ให้เห็นว่า การส่งเสริม AI ไม่ควรประเมินความสำเร็จจากจำนวนผู้เข้าร่วมอบรมหรือจำนวนองค์กรที่เริ่มใช้เทคโนโลยีเท่านั้น แต่ต้องพิจารณาด้วยว่า AI ช่วยลดต้นทุน ลดเวลาทำงาน เพิ่มยอดขาย หรือปรับปรุงคุณภาพการดำเนินงานได้จริงหรือไม่

3 แนวทางสนับสนุนที่ช่วยให้ SMEs ใช้ AI ได้จริง

1. สนับสนุนเงินทุนและเปิดโอกาสให้ทดลองใช้

การให้เงินสนับสนุนบางส่วน คูปองทดลองใช้เทคโนโลยี หรือมาตรการลดหย่อนภาษี สามารถช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายเริ่มต้น โดยเฉพาะธุรกิจที่ยังไม่แน่ใจว่า AI จะสร้างผลตอบแทนได้มากเพียงใด

ตัวอย่างในประเทศไทยคือโครงการ AI Transformation ของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล (depa) ซึ่งมีเครื่องมือสนับสนุนการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลผ่านกลไก Matching Fund และโครงการ d-voucher สำหรับทดลองใช้เทคโนโลยี ทั้งนี้ ผู้ประกอบการควรตรวจสอบเงื่อนไข คุณสมบัติ และช่วงเวลารับสมัครจากหน่วยงานโดยตรง 

2. จัดตั้งศูนย์ให้คำปรึกษาและพัฒนาทักษะ

ผู้ประกอบการจำนวนหนึ่งอาจรู้จักเครื่องมือ AI แต่ยังไม่ทราบว่าจะนำไปปรับใช้กับกระบวนการทำงานอย่างไร การมีศูนย์ให้คำปรึกษาที่ช่วยวิเคราะห์ปัญหาของแต่ละธุรกิจ จับคู่กับผู้ให้บริการเทคโนโลยี และติดตามผลหลังเริ่มใช้งาน จะช่วยลดความเสี่ยงจากการเลือกเครื่องมือไม่เหมาะสม

การฝึกอบรมก็ควรเน้นการลงมือทำกับโจทย์จริง เช่น การใช้ AI วิเคราะห์ยอดขาย การจัดทำข้อมูลสินค้า หรือการวางแผนการตลาด มากกว่าการให้ความรู้เชิงทฤษฎีเพียงอย่างเดียว

3. สร้างมาตรฐานด้านข้อมูลและความปลอดภัย

การใช้ AI เกี่ยวข้องกับข้อมูลลูกค้า ข้อมูลทางการเงิน และข้อมูลภายในองค์กร หากไม่มีแนวทางกำกับดูแลที่เหมาะสม ธุรกิจอาจเผชิญความเสี่ยงจากข้อมูลรั่วไหล ผลลัพธ์ที่คลาดเคลื่อน หรือการนำข้อมูลไปใช้ผิดวัตถุประสงค์

ภาครัฐจึงควรช่วยจัดทำแนวทางที่เข้าใจง่าย เช่น วิธีคัดเลือกผู้ให้บริการ การกำหนดสิทธิ์เข้าถึงข้อมูล การตรวจสอบผลลัพธ์จาก AI และการกำหนดให้มนุษย์ตรวจทานงานที่มีผลกระทบต่อการเงินหรือสิทธิของลูกค้า

เงินทุนช่วยให้ SMEs เริ่มต้นได้ แต่คำปรึกษา ทักษะ และมาตรฐานความปลอดภัย คือองค์ประกอบที่ช่วยให้ธุรกิจนำ AI ไปใช้ได้อย่างต่อเนื่องและลดความเสี่ยงในระยะยาว

ผู้ประกอบการควรเริ่มต้นอย่างไร เพื่อให้การลงทุน AI คุ้มค่า

แม้จะมีมาตรการสนับสนุนจากภาครัฐ แต่ SMEs ยังจำเป็นต้องกำหนดแนวทางใช้งาน AI ให้สอดคล้องกับเป้าหมายทางธุรกิจ โดยสามารถเริ่มต้นได้จาก 4 ขั้นตอน

ขั้นตอนแรก เลือกปัญหาที่ต้องการแก้ไข เช่น ใช้เวลาตอบแชตลูกค้ามากเกินไป จัดการคำสั่งซื้อไม่ทัน หรือไม่สามารถวิเคราะห์ยอดขายได้อย่างรวดเร็ว

ขั้นตอนที่สอง เก็บข้อมูลพื้นฐานก่อนเริ่มใช้งาน เช่น เวลาที่ใช้ทำงาน จำนวนข้อผิดพลาด ต้นทุนต่อรายการ หรือระยะเวลาในการตอบลูกค้า เพื่อให้มีตัวเลขสำหรับเปรียบเทียบหลังนำ AI มาใช้

ขั้นตอนที่สาม ทดลองในขอบเขตเล็ก เลือกเครื่องมือที่เหมาะกับงบประมาณและระบบเดิมขององค์กร พร้อมกำหนดผู้รับผิดชอบและระยะเวลาทดลองที่ชัดเจน

ขั้นตอนสุดท้าย วัดผลก่อนขยายการใช้งาน หาก AI ช่วยลดเวลาทำงานหรือลดข้อผิดพลาดได้จริง จึงพิจารณาขยายไปยังกระบวนการอื่น โดยคำนึงถึงค่าใช้จ่ายในการใช้งาน การดูแลระบบ และการฝึกอบรมพนักงานด้วย

สำหรับธุรกิจส่งออก AI ยังสามารถช่วยวิเคราะห์ข้อมูลตลาดต่างประเทศและจัดเตรียมเนื้อหาสำหรับลูกค้าหลายภาษาได้ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลด้านกฎระเบียบการนำเข้า มาตรฐานสินค้า ภาษี และเงื่อนไขทางการค้าควรตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ก่อนตัดสินใจ

จากการเข้าถึงเทคโนโลยี สู่การสร้างผลิตภาพที่วัดผลได้

การสนับสนุนให้ SMEs ใช้ AI เป็นโจทย์ที่ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ผู้ให้บริการเทคโนโลยี สถาบันการศึกษา และผู้ประกอบการ เพราะข้อจำกัดของแต่ละธุรกิจแตกต่างกัน และไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยมาตรการทางการเงินเพียงอย่างเดียว

ภาครัฐควรช่วยลดต้นทุนและความไม่แน่นอนในการเริ่มต้น ขณะที่ผู้ให้บริการเทคโนโลยีต้องพัฒนาเครื่องมือที่ใช้งานง่าย ปลอดภัย และเหมาะกับบริบทของธุรกิจไทย ส่วนผู้ประกอบการต้องพร้อมปรับกระบวนการทำงานและพัฒนาทักษะของบุคลากรควบคู่กัน

ในท้ายที่สุด ความสำเร็จของ AI ในธุรกิจขนาดเล็กไม่ได้อยู่ที่การมีเครื่องมือทันสมัยที่สุด แต่อยู่ที่การใช้เทคโนโลยีแก้ปัญหาได้จริง เพิ่มผลิตภาพ และสร้างความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน