ไทยจ่อคุมค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มดิจิทัล เปิดโจทย์ใหม่ SMEs ลดต้นทุนออนไลน์ เพิ่มความเป็นธรรม

การขายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลกลายเป็นช่องทางสำคัญของผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ที่ต้องการเข้าถึงลูกค้าโดยไม่ต้องลงทุนสร้างระบบจำหน่ายออนไลน์ของตนเองทั้งหมด แต่เมื่อการแข่งขันบนแพลตฟอร์มเข้มข้นขึ้น ค่าธรรมเนียมและต้นทุนแฝงจากการขายออนไลน์ ก็กลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสามารถในการทำกำไรของธุรกิจ

ล่าสุด หน่วยงานกำกับดูแลการแข่งขันทางการค้าของไทยกำลังเดินหน้าเพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแลค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์มขนาดใหญ่ โดยมุ่งให้การกำหนดและการเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมมีความโปร่งใส พร้อมเปิดให้ตรวจสอบเหตุผลได้มากขึ้น เพื่อบรรเทาภาระของร้านค้าและผู้ให้บริการที่พึ่งพาแพลตฟอร์มเป็นช่องทางหลักในการทำธุรกิจ

โจทย์ของเศรษฐกิจแพลตฟอร์มไม่ได้อยู่ที่ค่าธรรมเนียมสูงหรือต่ำเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ผู้ประกอบการเข้าใจต้นทุนทั้งหมดได้หรือไม่ มีอำนาจต่อรองเพียงใด และสามารถแข่งขันได้อย่างเป็นธรรมหรือไม่

ไทยเดินหน้าเพิ่มความโปร่งใสค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม

รายงานของ The Nation Thailand เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2026 ระบุว่า คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (TCCT) กำลังผลักดันแนวทางกำกับดูแลค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์มเรียกรถและบริการจัดส่งตามความต้องการ โดยร่างหลักเกณฑ์ที่ผ่านความเห็นชอบในชั้นคณะกรรมการเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม กำหนดให้แพลตฟอร์มที่เข้าเกณฑ์ต้องเปิดเผยข้อมูลและชี้แจงเหตุผลในการกำหนดหรือเปลี่ยนแปลงค่าบริการ

ร่างหลักเกณฑ์ดังกล่าวอยู่ในช่วงเปิดรับฟังความคิดเห็นระหว่างวันที่ 21 ตุลาคมถึง 20 พฤศจิกายน 2026 โดยมีกำหนดนำกลับเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมการในวันที่ 23 พฤศจิกายน ทั้งนี้ กำหนดการดังกล่าวเป็นแผนดำเนินงานตามรายงานข่าว ไม่ใช่การยืนยันว่าหลักเกณฑ์มีผลบังคับใช้แล้ว

สาระสำคัญคือการกำหนดให้แพลตฟอร์มอธิบายโครงสร้างค่าบริการและเหตุผลของการเปลี่ยนแปลง เช่น ต้นทุนการดำเนินงานหรือการลงทุนด้านเทคโนโลยี เพื่อให้ผู้ประกอบการและผู้ให้บริการเข้าใจที่มาของค่าใช้จ่ายได้ชัดเจนขึ้น

อย่างไรก็ตาม มาตรการนี้ไม่ได้มีเป้าหมายกำหนดเพดานค่าธรรมเนียมโดยตรง แต่เน้นให้การเรียกเก็บค่าบริการมีเหตุผล โปร่งใส และสามารถตรวจสอบได้ โดยมุ่งกำกับดูแลแพลตฟอร์มที่มีอำนาจทางการตลาดตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด แทนที่จะใช้มาตรการเดียวกันกับผู้ให้บริการทุกราย

ทำไมค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มจึงเป็นประเด็นสำคัญของ SMEs

สำหรับธุรกิจขนาดใหญ่ ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มอาจเป็นหนึ่งในต้นทุนที่สามารถบริหารจัดการได้ผ่านการกระจายช่องทางจำหน่ายหรือการต่อรองเงื่อนไขทางการค้า แต่สำหรับ SMEs ที่มีเงินทุนจำกัดและพึ่งพาช่องทางออนไลน์อย่างมาก ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นอาจกระทบกำไรและกระแสเงินสดโดยตรง

ปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่ที่ค่าคอมมิชชันหรือค่าบริการหลักเท่านั้น เพราะผู้ขายอาจมีค่าใช้จ่ายอื่นร่วมด้วย เช่น

• ค่าคอมมิชชันหรือ GP: ส่วนแบ่งรายได้ที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บจากการขาย

• ค่าโฆษณา: ค่าใช้จ่ายเพื่อเพิ่มการมองเห็นสินค้าและเข้าถึงลูกค้า

• ค่าเข้าร่วมโปรโมชั่น: ต้นทุนจากการทำส่วนลดหรือแคมเปญส่งเสริมการขาย

• ค่าบริการเสริม: ค่าใช้จ่ายสำหรับบริการอื่นที่เกี่ยวข้องกับการจำหน่ายสินค้า

• ค่าธรรมเนียมด้านการชำระเงินหรือโลจิสติกส์: ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการรับชำระเงินและการจัดส่ง ตามเงื่อนไขของแต่ละแพลตฟอร์ม

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) เคยสะท้อนประเด็นนี้ผ่านแนวทางส่งเสริมความโปร่งใสและความเป็นธรรมในการกำหนดค่าธรรมเนียม โดยชี้ให้เห็นว่าการเปิดเผยค่าใช้จ่ายอย่างชัดเจนจะช่วยให้ผู้ใช้บริการเข้าใจว่าจ่ายค่าธรรมเนียมใด เพื่อแลกกับบริการอะไร และสามารถประเมินต้นทุนที่แท้จริงได้ดีขึ้น

เมื่อค่าใช้จ่ายเหล่านี้กระจายอยู่หลายรายการ ผู้ประกอบการอาจเห็นยอดขายเติบโต แต่ไม่สามารถประเมินกำไรสุทธิจากแต่ละช่องทางได้อย่างแม่นยำ ดังนั้น การทำให้ค่าธรรมเนียมโปร่งใสจึงไม่ใช่เพียงประเด็นด้านกฎระเบียบ แต่เป็นเงื่อนไขสำคัญของการบริหารธุรกิจอย่างมีประสิทธิภาพ

จากความโปร่งใสสู่ความเป็นธรรมในการแข่งขัน

ประเด็นสำคัญของการกำกับดูแลแพลตฟอร์มคือการสร้างสมดุลระหว่างผู้ให้บริการกับผู้ประกอบการที่ใช้แพลตฟอร์ม โดยไม่ทำลายแรงจูงใจในการลงทุนและพัฒนาบริการของผู้ให้บริการเอง

หากแพลตฟอร์มสามารถกำหนดหรือเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมโดยผู้ประกอบการไม่เข้าใจเหตุผล หรือไม่มีข้อมูลเพียงพอสำหรับประเมินความคุ้มค่า ผู้ขายรายย่อยย่อมเผชิญข้อจำกัดในการวางแผนราคาและบริหารกำไร โดยเฉพาะเมื่อการย้ายไปใช้ช่องทางอื่นอาจทำให้สูญเสียฐานลูกค้าหรือเพิ่มต้นทุนในการหาลูกค้าใหม่

ในทางกลับกัน หากกฎเกณฑ์กำหนดภาระให้แพลตฟอร์มมากเกินความจำเป็น ก็อาจกระทบความสามารถในการลงทุนและการพัฒนาบริการได้เช่นกัน

แนวทางกำกับดูแลจึงต้องพิจารณาทั้งความโปร่งใสของข้อมูล ความสมเหตุสมผลของค่าธรรมเนียม ความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการรายย่อย และสภาพการแข่งขันของตลาดโดยรวม

แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซมีแนวทางกำกับดูแลแยกต่างหาก

สำหรับแพลตฟอร์มซื้อขายสินค้าออนไลน์ เช่น Marketplace แนวทางกำกับดูแลมีรายละเอียดแตกต่างจากธุรกิจเรียกรถและจัดส่งอาหาร เนื่องจากโครงสร้างธุรกิจและความสัมพันธ์ระหว่างแพลตฟอร์มกับผู้ขายไม่เหมือนกัน

คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าได้ออกแนวทางเกี่ยวกับธุรกิจแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 25 มีนาคม 2026 โดยครอบคลุมพฤติกรรมทางการค้า เช่น การเรียกเก็บค่าธรรมเนียมที่อาจสร้างภาระเกินสมควร การเลือกปฏิบัติระหว่างผู้ขาย การจำกัดการมองเห็นสินค้า และการให้ความได้เปรียบแก่บริการของแพลตฟอร์มเองโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร

ประเด็นนี้สะท้อนว่าการกำกับดูแลเศรษฐกิจแพลตฟอร์มไม่ได้มุ่งพิจารณาเฉพาะอัตราค่าธรรมเนียม แต่ยังรวมถึงเงื่อนไขทางการค้าและวิธีดำเนินธุรกิจที่อาจส่งผลต่อโอกาสในการแข่งขันของผู้ขายแต่ละรายด้วย

SMEs ต้องปรับตัวอย่างไรในช่วงที่กฎเกณฑ์กำลังเปลี่ยนแปลง

แม้การเพิ่มความโปร่งใสของค่าธรรมเนียมจะช่วยให้ผู้ประกอบการมีข้อมูลประกอบการตัดสินใจมากขึ้น แต่ธุรกิจไม่ควรรอให้มาตรการกำกับดูแลมีผลบังคับใช้แล้วจึงเริ่มจัดการต้นทุนของตนเอง

แนวทางที่ SMEs สามารถดำเนินการได้มีอย่างน้อย 4 ประการ

1. คำนวณกำไรสุทธิแยกตามช่องทางขาย

ผู้ประกอบการควรรวมค่าคอมมิชชัน ค่าโฆษณา ส่วนลด ค่าจัดส่ง และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินว่าการขายผ่านแต่ละช่องทางสร้างกำไรจริงเท่าใด ไม่ควรใช้ยอดขายเพียงอย่างเดียวเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จ

2. ตรวจสอบเงื่อนไขค่าธรรมเนียมอย่างสม่ำเสมอ

ควรเก็บข้อมูลอัตราค่าบริการ เงื่อนไขโปรโมชั่น และการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ เพื่อให้สามารถเปรียบเทียบต้นทุนระหว่างช่วงเวลา และตรวจสอบผลกระทบต่อกำไรได้

3. ประเมินความคุ้มค่าของโปรโมชั่นและโฆษณา

การเข้าร่วมแคมเปญไม่ได้รับประกันว่าจะสร้างกำไรเพิ่มขึ้นทุกครั้ง ผู้ประกอบการควรประเมินต้นทุนต่อคำสั่งซื้อ อัตราการซื้อซ้ำ และกำไรหลังหักค่าใช้จ่าย เพื่อเลือกกิจกรรมที่สร้างผลลัพธ์ทางธุรกิจจริง

4. กระจายช่องทางจำหน่ายตามความเหมาะสม

การขายผ่านแพลตฟอร์มช่วยให้เข้าถึงลูกค้าได้กว้างขึ้น แต่การพึ่งพาช่องทางเดียวมากเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยง ผู้ประกอบการควรพิจารณาช่องทางอื่นควบคู่กัน เช่น เว็บไซต์ของตนเอง การขายตรง หรือช่องทางพันธมิตร โดยประเมินต้นทุนและความสามารถในการเข้าถึงลูกค้าของแต่ละทางเลือก

เป้าหมายไม่ใช่การหลีกเลี่ยงแพลตฟอร์ม แต่คือการเลือกใช้แพลตฟอร์มอย่างเข้าใจต้นทุน และทำให้แต่ละช่องทางสนับสนุนการเติบโตของธุรกิจได้อย่างยั่งยืน

บทสรุป: กติกาที่ชัดเจนต้องมาพร้อมธุรกิจที่บริหารต้นทุนเป็น

การเพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแลค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มดิจิทัลเป็นพัฒนาการสำคัญของเศรษฐกิจออนไลน์ไทย เพราะสะท้อนว่าการส่งเสริมธุรกิจดิจิทัลไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเพิ่มจำนวนผู้ขายหรือการขยายยอดขายเพียงอย่างเดียว แต่ต้องให้ความสำคัญกับคุณภาพของการแข่งขันและความสามารถในการดำเนินธุรกิจของผู้ประกอบการรายย่อยด้วย

อย่างไรก็ตาม ความโปร่งใสของค่าธรรมเนียมเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา ความเป็นธรรมในการแข่งขันยังต้องอาศัยการบังคับใช้กฎเกณฑ์อย่างเหมาะสม การเปิดเผยข้อมูลที่เพียงพอ และการติดตามผลกระทบที่เกิดขึ้นกับทุกฝ่าย

สำหรับ SMEs การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เป็นโอกาสในการกลับมาทบทวนโครงสร้างต้นทุนและรูปแบบการขายออนไลน์อย่างจริงจัง เพราะในตลาดที่มีการแข่งขันสูง ธุรกิจที่เติบโตได้อย่างยั่งยืนไม่ใช่ธุรกิจที่ขายได้มากที่สุดเสมอไป แต่คือธุรกิจที่เข้าใจต้นทุน รักษากำไร และเลือกช่องทางการแข่งขันได้อย่างเหมาะสม