กขค. เคาะกติกา Credit Term ใหม่ จ่าย SME ภายใน 30–45 วัน เริ่มมีผล 2 พ.ย. 2569 คุมยืดเวลาชำระเงิน ลดปัญหาสภาพคล่อง

การยกระดับกติกา Credit Term ของคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) กำลังเปลี่ยนจากแนวทางปฏิบัติไปสู่ กฎเกณฑ์ที่มีผลบังคับใช้ตามกฎหมาย โดยประกาศฉบับใหม่ได้รับการเผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2569 และจะมีผลเมื่อพ้น 30 วันนับจากวันถัดจากวันที่ประกาศ หรือ วันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 เป็นต้นไป

สาระสำคัญคือการกำหนดกรอบระยะเวลาการชำระเงินระหว่าง ผู้ประกอบธุรกิจขนาดใหญ่หรือผู้ประกอบธุรกิจค้าส่งค้าปลีกขนาดใหญ่กับ SMEs โดยกำหนดให้สินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปขั้นต้นที่มีกระบวนการผลิตไม่ซับซ้อน มี Credit Term ไม่เกิน 30 วัน ขณะที่ภาคการค้า การผลิต และบริการทั่วไปกำหนดไว้ ไม่เกิน 45 วัน เว้นแต่มีเหตุผลทางธุรกิจที่สมควรและสามารถอธิบายได้

กติกาใหม่ไม่ได้เปลี่ยนเพียง “จำนวนวันที่ต้องจ่ายเงิน” แต่กำลังเปลี่ยน Credit Term จากเครื่องมือด้านการบริหารเงินสดของคู่ค้า ไปสู่ประเด็นด้านความเป็นธรรมทางการค้าที่องค์กรต้องบริหารอย่างเป็นระบบ

จากแนวทางปี 2564 สู่กติกาที่มีบทลงโทษ

ก่อนหน้านี้ กขค. มีแนวทางพิจารณาการปฏิบัติทางการค้าที่เป็นธรรมเกี่ยวกับ Credit Term สำหรับกรณี SMEs เป็นผู้ขายหรือผู้ให้บริการมาตั้งแต่ปี 2564 โดยกำหนดกรอบไม่เกิน 30 วันสำหรับสินค้าเกษตร และไม่เกิน 45 วันสำหรับภาคการค้า การผลิต และบริการ

อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่เกิดขึ้นในทางปฏิบัติคือ SME บางส่วนยังต้องรอรับเงินนานกว่ากรอบดังกล่าว โดยมีการร้องเรียนถึงกรณีที่ระยะเวลาชำระเงินยืดออกไป 60 วัน 90 วัน หรือสูงสุด 180 วัน ขณะที่มีการประเมินว่าเงินทุนหมุนเวียนของ SME ที่ค้างอยู่ในระบบจากปัญหา Credit Term มีมูลค่ารวมกว่า 200,000 ล้านบาทต่อปี

การออกประกาศฉบับใหม่จึงมีนัยสำคัญตรงที่เปลี่ยนจากการอาศัยแนวทางพิจารณาไปสู่ กรอบกติกาที่มีมาตรการบังคับใช้และบทลงโทษทางปกครอง หากพบการกระทำที่เข้าข่ายฝ่าฝืน

30 วันสำหรับเกษตร–45 วันสำหรับธุรกิจทั่วไป

หัวใจของประกาศใหม่อยู่ที่การกำหนดระยะเวลาชำระเงินที่ชัดเจน โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

• ไม่เกิน 30 วัน สำหรับธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับสินค้าเกษตรหรือผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปขั้นต้นที่มีกระบวนการผลิตไม่ซับซ้อน

• ไม่เกิน 45 วัน สำหรับภาคการค้า การผลิต และบริการทั่วไป

ทั้งนี้ หากคู่ค้าเคยตกลง Credit Term ที่สั้นกว่า กรอบดังกล่าวอยู่แล้ว จะต้องใช้ระยะเวลาที่สั้นกว่าตามข้อตกลงเดิม ไม่ใช่นำกติกาใหม่มาใช้เพื่อขยายระยะเวลาการจ่ายเงินออกไป ขณะเดียวกัน การกำหนดระยะเวลาที่แตกต่างจากกรอบมาตรฐานยังสามารถทำได้ หากมี เหตุผลอันสมควรที่รับฟังได้ในทางธุรกิจ การตลาด หรือเศรษฐศาสตร์ และเป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนด

“วันเริ่มนับ” Credit Term กลายเป็นประเด็นสำคัญ

อีกประเด็นที่ฝ่ายจัดซื้อ ฝ่ายบัญชี และคู่ค้า SME ต้องให้ความสำคัญคือ จุดเริ่มต้นของการนับ Credit Term

หลักเกณฑ์ใหม่ให้ความสำคัญกับวันที่มีการ ส่งมอบสินค้าหรือให้บริการตามจำนวน ประเภท และคุณภาพที่ตกลงกัน พร้อมส่งเอกสารที่ถูกต้องครบถ้วน ซึ่งหมายความว่าองค์กรจำเป็นต้องทำให้กระบวนการส่งมอบ การรับสินค้า การตรวจเอกสาร และการวางบิลมีหลักฐานที่ชัดเจน

ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อองค์กรขนาดใหญ่ เพราะการมี Billing Cycle หรือรอบการวางบิลเป็นระบบไม่ได้หมายความว่าสามารถเลื่อนจุดเริ่มต้นของ Credit Term ออกไปได้โดยไม่มีเหตุผล ขณะเดียวกัน กขค. ก็ระบุว่าการดำเนินการที่มีเหตุผลทางธุรกิจและไม่ได้มีเจตนาประวิงเวลา จะต้องพิจารณาข้อเท็จจริงของแต่ละกรณีประกอบ

ห้ามเปลี่ยนเงื่อนไขฝ่ายเดียวโดยไม่แจ้งล่วงหน้า

กติกาใหม่ยังให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขในสัญญา โดยกำหนดแนวทางป้องกันการเปลี่ยน Credit Term หรือเงื่อนไขอื่นภายใต้สัญญา โดยไม่มีเหตุผลอันสมควรหรือไม่มีการแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 60 วัน

ในมุมขององค์กรขนาดใหญ่ นั่นหมายความว่า การบริหาร Credit Term ไม่ควรเป็นเพียงเรื่องของฝ่ายบัญชีหรือฝ่ายจัดซื้อ แต่ต้องเชื่อมโยงกับฝ่ายกฎหมาย การเงิน บริหารความเสี่ยง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารคู่ค้า

โดยเฉพาะบริษัทที่มีคู่ค้าจำนวนมาก การเปลี่ยนแปลงระบบหรือรอบการจ่ายเงินอาจต้องมีการทบทวนทั้ง สัญญา ระบบ ERP กระบวนการวางบิล และ Payment Cycle เพื่อให้สอดคล้องกับกติกาใหม่

โทษปรับสูงสุด 10% ของรายได้ เพิ่มความสำคัญด้าน Compliance

จุดเปลี่ยนสำคัญอีกประการคือ บทลงโทษทางปกครอง โดยการฝ่าฝืนกฎเกณฑ์มีความเสี่ยงต่อโทษปรับทางปกครอง สูงสุดไม่เกิน 10% ของรายได้ในปีที่กระทำความผิด ซึ่งเป็นเพดานโทษ ไม่ได้หมายความว่าทุกกรณีจะถูกปรับในอัตรา 10%

สำหรับองค์กรขนาดใหญ่ ประเด็นนี้ทำให้ Credit Term กลายเป็นเรื่องของ Compliance Risk มากกว่าการบริหารกระแสเงินสดเพียงอย่างเดียว เพราะการกำหนดเงื่อนไขการชำระเงินที่ไม่สอดคล้องกับกฎอาจนำไปสู่ต้นทุนทางกฎหมายและการเงินที่สูงกว่าประโยชน์จากการยืดระยะเวลาชำระเงิน

เมื่อ Credit Term มีบทลงโทษทางปกครองเข้ามากำกับ ฝ่ายการเงินและจัดซื้อจึงต้องมอง “วันจ่ายเงิน” เป็นทั้งเรื่องของ Cash Flow และ Compliance พร้อมกัน

SME ได้ประโยชน์จาก Cash Flow ที่คาดการณ์ได้มากขึ้น

ในมุมของ SME ผลกระทบที่สำคัญที่สุดคือ ความสามารถในการบริหารเงินทุนหมุนเวียน

การได้รับชำระเงินภายในกรอบเวลาที่ชัดเจนช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถคาดการณ์กระแสเงินสดได้ง่ายขึ้น และลดความจำเป็นในการนำเงินกู้หรือสินเชื่อระยะสั้นมาใช้ระหว่างรอรับชำระจากคู่ค้ารายใหญ่

โดยเฉพาะธุรกิจที่มี Operating Cycle ยาว เช่น ผู้ผลิตสินค้า ผู้ให้บริการ หรือธุรกิจที่ต้องซื้อวัตถุดิบก่อนผลิตและส่งมอบ หากสามารถลดระยะเวลารอรับเงินได้ ก็ย่อมช่วยให้การวางแผนสั่งซื้อ ผลิต จ่ายค่าจ้าง และชำระหนี้มีความต่อเนื่องมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงยังขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตามกติกาและการบังคับใช้ในแต่ละกรณี ไม่ใช่เพียงการกำหนดตัวเลข 30 หรือ 45 วันบนกระดาษ

ผลต่อองค์กรใหญ่: จากบริหาร Cash Flow สู่บริหาร Supply Chain Finance

สำหรับธุรกิจรายใหญ่ การลด Credit Term อาจทำให้รูปแบบการบริหาร Working Capital ต้องปรับตัว เพราะเงินสดจะถูกจ่ายออกเร็วขึ้น ขณะที่บริษัทอาจต้องหาวิธีบริหารสภาพคล่องผ่านเครื่องมือทางการเงินและการวางแผนกระแสเงินสดที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น

แต่ในอีกด้านหนึ่ง การมีระบบชำระเงินที่โปร่งใสและคาดการณ์ได้สามารถช่วยสร้างความแข็งแรงให้กับ Supply Chain เพราะคู่ค้ารายเล็กมีโอกาสรักษาสภาพคล่องและดำเนินธุรกิจต่อเนื่องได้ดีขึ้น

แนวคิดนี้ทำให้ Credit Term ไม่ควรถูกมองเป็นเพียง “ต้นทุนของผู้ซื้อ” แต่ควรถูกพิจารณาในฐานะส่วนหนึ่งของ Supply Chain Finance และ Supplier Relationship Management

องค์กรที่บริหารคู่ค้าอย่างเป็นระบบอาจต้องพิจารณาเครื่องมืออื่นควบคู่กัน เช่น Supplier Financing, Supply Chain Finance หรือระบบชำระเงินดิจิทัล เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการรักษาสภาพคล่องขององค์กรกับความแข็งแรงของคู่ค้า

Credit Term ใหม่ กับโจทย์การปรับตัวของภาคธุรกิจ

การประกาศกติกาใหม่จึงไม่ได้หมายความว่าองค์กรขนาดใหญ่ต้องเปลี่ยนเพียง “วันจ่ายเงิน” แต่ต้องกลับมาทบทวนทั้งกระบวนการตั้งแต่ สัญญา การจัดซื้อ การส่งมอบ การวางบิล การตรวจรับ ไปจนถึงการจ่ายเงิน

ขณะที่ SME เองควรใช้โอกาสนี้ยกระดับระบบบริหาร Cash Flow และเอกสารการค้า ให้มีความชัดเจนมากขึ้น เพราะหลักฐานการส่งมอบและเอกสารที่ถูกต้องมีความสำคัญต่อการเริ่มนับ Credit Term

Credit Term 30–45 วันอาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนความสัมพันธ์ทางการค้าจาก “ใครมีอำนาจต่อรองมากกว่า” ไปสู่ “ระบบการชำระเงินที่ทุกฝ่ายคาดการณ์และบริหารได้”

ท้ายที่สุด กติกา Credit Term ฉบับใหม่จึงมีความหมายมากกว่าการช่วย SME แก้ปัญหาสภาพคล่อง เพราะเป็นการกำหนดมาตรฐานด้านความเป็นธรรมในการทำธุรกิจ และเพิ่มความสำคัญของ Payment Discipline, Cash Flow Management และ Compliance ในห่วงโซ่อุปทานไทย

สำหรับองค์กรขนาดใหญ่ ช่วงก่อนกฎมีผลวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 จึงเป็นจังหวะสำคัญในการตรวจสอบสัญญาและกระบวนการชำระเงิน ขณะที่ SME ควรเตรียมระบบเอกสารและติดตามวันครบกำหนดชำระอย่างเป็นระบบ เพื่อให้สามารถใช้สิทธิภายใต้กติกาใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ