จีนเทา 2.0 (ตอนที่ 3) — ตัดวงจรการฟื้นตัว: จากการตามรอยเงิน สู่การตามรอยโครงสร้างพื้นฐาน

สองตอนแรกวางโจทย์ไว้ชัดแล้ว ตอนที่ 1 อธิบายว่าจีนเทา 2.0 ทำงานเป็นระบบ 5 ชั้น โดยใช้ความถูกกฎหมายเป็นทรัพยากร ส่วน ตอนที่ 2 ชี้ว่าความเสียหายที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่มูลค่ารายคดีอย่าง 29 ล้านบาทของ CIB OPERATION : CARD SHIELD [1] แต่อยู่ที่ความเสี่ยงเชิงระบบต่อการท่องเที่ยว ระบบชำระเงิน และความน่าเชื่อถือของระบบการเงินไทย

ข้อสรุปของตอนที่ 2 คือประโยคเดียว — ภัยคุกคามทำงานเป็นเครือข่าย ขณะที่รัฐทำงานแบบแยกส่วน ข้อมูลของประเทศกระจายอยู่ในหน่วยงานที่ต่างคนต่างเห็นเพียงชิ้นส่วนของภาพ

ตอนที่ 3 จึงเป็นคำตอบเชิงสถาปัตยกรรม ว่าประเทศไทยควรสร้างความสามารถแบบใดขึ้นมาเพื่อ "มองเห็นทั้งเครือข่าย" ก่อนจะเปลี่ยนการมองเห็นนั้นเป็นการปฏิบัติ — ตั้งแต่ระบบข่าวกรองเศรษฐกิจสีเทาระดับชาติ ระบบให้คะแนนความเสี่ยงนอมินี เกราะป้องกันการชำระเงินของนักท่องเที่ยว ไปจนถึงหลักการที่ พลเอก เจิดวุธ คราประยูร เห็นว่าสำคัญที่สุดในรอบนี้ คือ การตามรอยโครงสร้างพื้นฐาน (Follow the Infrastructure)

ความแตกต่างที่ชี้ขาดไม่ได้อยู่ระหว่าง "จับได้" กับ "จับไม่ได้" แต่อยู่ระหว่างการ จับกุมอาชญากร กับการ ทำลายขีดความสามารถของเครือข่าย (arresting criminals vs. destroying criminal capability)

ข้อเสนอ: National Grey Economy Intelligence Fusion (NGEIF)

พลเอก เจิดวุธ เสนอให้สร้างขีดความสามารถระดับชาติในชื่อ National Grey Economy Intelligence Fusion — NGEIF โดยไม่จำเป็นต้องตั้งหน่วยงานใหม่ขนาดใหญ่ แต่สร้าง สถาปัตยกรรมการทำงานร่วม ที่เชื่อมข้อมูลจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า สำนักงานตำรวจแห่งชาติและ CIB, DSI, ปปง., ธนาคารแห่งประเทศไทย, ธนาคารพาณิชย์, สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง, กรมสรรพากร, กสทช., กรมที่ดิน, สำนักงานอุดมศึกษา กรมแรงงาน และหน่วยงานด้านการท่องเที่ยว

ข้อเสนอนี้ไม่ได้เริ่มจากศูนย์ เพราะรัฐบาลได้ประกาศให้การปราบปรามสแกมเมอร์และเครือข่ายนอมินีข้ามชาติเป็นวาระแห่งชาติ พร้อมผลักดันบันทึกความเข้าใจระหว่าง 15 หน่วยงาน ทั้งฝ่ายความมั่นคง สถาบันการเงิน และผู้ให้บริการโทรคมนาคมไว้แล้ว [2] สิ่งที่ยังขาดคือการแปลงความร่วมมือระดับนโยบายให้กลายเป็น ขีดความสามารถเชิงปฏิบัติการที่ทำงานได้ทุกวัน

เมื่อข้อมูลอยู่ในรูปกราฟ สิ่งที่มนุษย์มองไม่เห็นจากตารางข้อมูลหลายสิบฐานจะเริ่มปรากฏตัว

ใช้ AI ในฐานะเครื่องมือเสริมกำลังการวิเคราะห์ ไม่ใช่ผู้พิพากษา

AI มีประโยชน์มากใน 4 งานหลัก

• การระบุตัวตนซ้ำ (Entity Resolution) ระบุว่า "คนเดียวกัน" ซ่อนอยู่หลังชื่อหลายรูปแบบหรือไม่
• การตรวจจับความผิดปกติ (Anomaly Detection) หาธุรกรรมหรือโครงสร้างบริษัทที่ผิดปกติ
• การวิเคราะห์กราฟความสัมพันธ์ (Graph Analytics)  หาความเชื่อมโยงที่ซ่อนอยู่
• การคาดการณ์เครือข่าย (Network Prediction) คาดการณ์ว่าจุดใดน่าจะเชื่อมกับเครือข่ายที่กำลังสืบสวน

แต่ AI ไม่ควรตัดสินว่าใครเป็นอาชญากร หน้าที่ของมันคือ ระบุ → จัดลำดับความสำคัญ → อธิบายเหตุผล แล้วส่งต่อให้มนุษย์สืบสวนตามกระบวนการ

ระบบให้คะแนนความเสี่ยงนอมินีระดับชาติ: ให้คะแนนพฤติกรรม ไม่ใช่สัญชาติ

ระบบให้คะแนนความเสี่ยงควรตั้งอยู่บนตัวชี้วัดเชิงพฤติกรรมและโครงสร้าง เช่น

• กรรมการคนเดียวปรากฏในบริษัทจำนวนมากผิดปกติ
• ผู้ถือหุ้นไม่มีฐานะทางเศรษฐกิจสอดคล้องกับเงินลงทุน
• บริษัทจำนวนมากใช้ที่อยู่จดทะเบียนเดียวกัน
• กรรมการเปลี่ยนบ่อยผิดปกติ
• บริษัทขาดทุนต่อเนื่องแต่ยังเพิ่มทุน
• ยอดธุรกรรมของร้านค้าไม่สัมพันธ์กับรูปแบบธุรกิจ
• บริษัทเชื่อมโยงกับบัญชีที่ถูกอายัด
• การถือครองอสังหาริมทรัพย์กระจุกตัวในเครือข่ายเดียว
• ข้อมูลการเข้าเมืองไม่สัมพันธ์กับบทบาทในบริษัท

หลักการสำคัญคือ ต้องมีหลายตัวชี้วัดประกอบกันจึงเริ่มการสืบสวน — ตัวชี้วัดเดียวไม่เท่ากับความผิด ข้อมูลจากปฏิบัติการจริงยืนยันว่าสัญญาณเหล่านี้จับต้องได้ เช่น การตรวจนอมินีที่เกาะสมุยและเกาะพะงันที่พบที่ตั้งเดียวมีบริษัทจดทะเบียนกว่า 100 แห่ง จากฐานนิติบุคคลที่ถูกคัดกรองราว 11,426 ราย [3]

หัวใจสำคัญของสถาปัตยกรรมนี้อยู่ที่การสร้างกราฟความสัมพันธ์ (Network Graph) เพื่อบูรณาการข้อมูลข้ามมิติอย่างรอบด้าน โดยเชื่อมโยงตั้งแต่ระดับตัวบุคคล บริษัท ผู้ถือหุ้น และกรรมการ เข้ากับรอยเท้าทางการเงินและกายภาพ ทั้งบัญชีธนาคาร รหัสร้านค้ารับชำระเงิน ซิมโทรศัพท์ อสังหาริมทรัพย์ ยานพาหนะ กระเป๋าเงินคริปโต ตลอดจนประวัติการเดินทางข้ามแดนเข้าไว้ด้วยกันเป็นโครงข่ายเดียว

Thailand Tourism Payment Shield และแนวคิดระบาดวิทยาของการฉ้อโกง

ประเทศไทยควรต่อยอดบทเรียนจาก CARD SHIELD ให้กลายเป็นระบบถาวรในชื่อ Thailand Tourism Payment Shield ประกอบด้วย

• ข่าวกรองความเสี่ยงรายร้านค้า
• ช่องทางรับข้อมูลย้อนกลับเรื่องการฉ้อโกงจากต่างประเทศ
• ระบบวิเคราะห์ธุรกรรมบัตรและ ธุรกรรม QR Payment
• ทีมตรวจสอบร้านค้าแบบเร่งด่วน
• กลไกแจ้งเตือนนักท่องเที่ยว

ความเร่งด่วนของเรื่องนี้เพิ่มขึ้นตามการเปิดการเชื่อมโยงการชำระเงินด้วย QR ข้ามพรมแดนระหว่างธนาคารไทยกับ Alipay, UnionPay และ WeChat Pay เมื่อเดือนตุลาคม 2568 [4] และแคมเปญ "Pay Like a Local" ของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยที่ขยายการใช้ QR ข้ามพรมแดนในปี 2569 [5] ยิ่งช่องทางชำระเงินสะดวกขึ้นเท่าใด ความสามารถในการตรวจจับร้านค้าที่กลายเป็นจุดรั่วก็ยิ่งต้องเร็วขึ้นเท่านั้น

หากธนาคารหรือเครือข่ายบัตรต่างประเทศพบกลุ่มการฉ้อโกงที่มีจุดร่วมคือการใช้บัตรในประเทศไทย ข้อมูลนั้นควรย้อนกลับมาได้อย่างรวดเร็วว่า จุดสัมผัสร่วม อยู่ที่ร้านใด นี่คือแนวคิดที่เรียกได้ว่า ระบาดวิทยาของการฉ้อโกง (Fraud Epidemiology) การหา "ผู้ป่วยรายแรก" และจุดสัมผัสร่วมของการฉ้อโกงทางการเงิน ด้วยตรรกะเดียวกับการสอบสวนโรคระบาด

ระบบที่ดีไม่ได้วัดกันที่จำนวนคดีที่ปิดได้ แต่วัดที่ระยะเวลาจาก "ธุรกรรมแรกที่ผิดปกติ" ถึง "การระบุร้านต้นทางได้"

จากการตามรอยเงิน สู่การตามรอยโครงสร้างพื้นฐาน

งานของสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ยังต้องใช้หลัก การตามรอยเงิน (Follow the Money) ต่อไป แต่ TCSR ควรเพิ่มคำถามคู่ขนานว่าต้อง ตามรอยโครงสร้างพื้นฐาน (Follow the Infrastructure) ด้วย เครือข่ายนี้ควบคุมอะไรอยู่บ้าง ทั้งบริษัท อสังหาริมทรัพย์ โรงแรม ร้านอาหาร คลังสินค้า รถทัวร์ เครื่องรับชำระเงิน บัญชีธนาคาร ซิมโทรศัพท์ เซิร์ฟเวอร์ และกระเป๋าเงินคริปโต

เหตุผลอยู่ที่ขนาดของสิ่งที่โครงสร้างเหล่านี้รองรับได้ DSI เปิดเผยเมื่อเดือนมิถุนายน 2569 ว่าเครือข่ายทุนจีนสีเทาที่เชื่อมกับเหมืองขุดคริปโตผิดกฎหมายและการฟอกเงินข้ามชาติ มีธุรกรรมหมุนเวียนรวมกันไม่น้อยกว่าปีละ 10,000 ล้านบาท และถอนเงินสดวันละราว 30–50 ล้านบาท ผ่านบุคคลในเครือข่าย [6] เมื่อเทียบกับความเสียหาย 29 ล้านบาทของ CARD SHIELD จะเห็นทันทีว่าคดีที่มองเห็นเป็นเพียงยอดของโครงสร้างที่ใหญ่กว่ามาก

เมื่อแผนที่โครงสร้างพื้นฐานของเครือข่ายชัดเจน รัฐจึงจะทำ การตัดโครงสร้างพื้นฐาน (Infrastructure Denial) ได้ แทนที่จะจับคนแล้วปล่อยให้เครือข่ายตั้งตัวใหม่ด้วยโครงสร้างเดิม

สถาปัตยกรรมการตอบสนองตามกรอบ TCSR: 4 ระดับ

• ระดับที่ 1 คือ การตรวจจับ (Detect): ผสานข่าวกรองจาก AI ข้อมูลการเงิน ข้อมูลนิติบุคคล และข้อมูลการเข้าเมือง
• ระดับที่ 2 คือด การสกัดกั้น (Disrupt): อายัดบัญชี เพิกถอนสิทธิ์รับชำระเงินของร้านค้า ยึดอุปกรณ์ และระงับสถานะนิติบุคคลที่เกี่ยวข้อง
• ระดับที่ 3 คือ การรื้อถอนเครือข่าย (Dismantle): มุ่งเป้าที่ผู้จัดตั้ง ผู้สนับสนุนทางการเงิน ผู้รับประโยชน์ที่แท้จริง และผู้อำนวยความสะดวก
• ระดับที่ 4 คือ การป้องกันการฟื้นตัว (Deny Reconstitution): ปิดช่องนอมินี ช่องทางชำระเงิน ซิม อสังหาริมทรัพย์ และช่องทางฟอกเงินที่ทำให้เครือข่ายกลับมาใหม่

ระดับที่ 4 คือระดับที่ระบบราชการไทยอ่อนแรงที่สุด เพราะมันไม่ให้ผลลัพธ์ที่ถ่ายรูปแถลงข่าวได้ แต่เป็นระดับเดียวที่ทำให้ต้นทุนการกลับมาตั้งตัวใหม่ของเครือข่ายสูงพอจนไม่คุ้ม

มิติระหว่างประเทศ: การทูตด้านอาชญากรรมข้ามชาติ

CARD SHIELD ยังแสดงให้เห็นว่าประเทศไทยต้องทำงานด้าน การทูตด้านอาชญากรรมข้ามชาติ (Transnational Crime Diplomacy) อย่างจริงจัง เพราะเครือข่ายหนึ่งอาจกระจายตัวเป็น

• ผู้เสียหาย — จีน
• ที่เกิดเหตุ — ไทย
• ข้อมูล — คลาวด์และแพลตฟอร์มดิจิทัล
• จุดเปลี่ยนเป็นเงิน — สหรัฐอเมริกา
• การฟอกเงิน — เขตอำนาจศาลที่สาม

ความร่วมมือระหว่างประเทศจึงต้องลงลึกถึงระดับข่าวกรองทางการเงิน ข้อมูลร้านค้า พยานหลักฐานดิจิทัล การติดตามทรัพย์สิน การส่งผู้ร้ายข้ามแดน และการสืบสวนร่วม ไม่ใช่หยุดอยู่ที่แถลงการณ์ทางการทูต

ข้อควรระวังเชิงยุทธศาสตร์: "จีนเทา" ไม่เท่ากับ "จีน"

นี่เป็นเรื่องสำคัญระดับยุทธศาสตร์ที่ต้องย้ำ ประเทศไทยควรใช้คำว่า "จีนเทา" เป็นคำเรียกเชิงพรรณนาเท่านั้น แต่การออกแบบนโยบายต้องยึดเกณฑ์ที่ตรวจสอบได้ ได้แก่ พฤติกรรม โครงสร้างเครือข่าย ที่มาของทุน ผู้รับประโยชน์ที่แท้จริง และการอำนวยความสะดวกแก่อาชญากรรม ไม่ใช่เชื้อชาติหรือสัญชาติ

เพราะนักลงทุนจีน นักท่องเที่ยวจีน และธุรกิจจีนที่ถูกกฎหมายเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจไทย และในคดี CARD SHIELD เอง ผู้เสียหายกว่า 1,200 รายก็คือชาวจีน ขณะที่การสืบสวนเริ่มต้นจากการประสานงานของทางการจีนเอง [1]

ในทางยุทธศาสตร์ จีนเป็นได้พร้อมกันทั้ง เขตอำนาจต้นทางของทุน เขตอำนาจของผู้เสียหาย และหุ้นส่วนด้านการบังคับใช้กฎหมาย การออกแบบนโยบายที่เหมารวมสัญชาติจึงทำลายทั้งความแม่นยำและความร่วมมือไปพร้อมกัน

6 วาระที่ประเทศไทยควรทำก่อน

หากต้องเลือกเพียง 6 เรื่อง พลเอก เจิดวุธ เสนอลำดับความสำคัญดังนี้

1. ข่าวกรองผู้รับประโยชน์ที่แท้จริงระดับชาติ — รู้ให้ได้ว่าใครควบคุมบริษัทตัวจริง
2. การวิเคราะห์เครือข่ายเศรษฐกิจสีเทา — เชื่อมข้อมูลบริษัท–การเงิน–ซิม–อสังหาริมทรัพย์–การเข้าเมือง
3. Thailand Tourism Payment Shield — หาจุดรั่วของร้านค้าให้เร็วที่สุด
4. ตัดโครงสร้างพื้นฐานทางการเงิน — ตัดบัญชี รหัสร้านค้ารับชำระเงิน และช่องทางฟอกเงิน
5. ศูนย์ผสานข่าวกรองอาชญากรรมข้ามชาติ — สร้างภาพข่าวกรองร่วมของทุกหน่วย
6. ความร่วมมือปฏิบัติการ จีน–ไทย–สหรัฐฯ/อาเซียน — ติดตามทรัพย์สิน แลกเปลี่ยนพยานหลักฐาน และทำลายเครือข่าย

บทสรุป: ภัยที่น่ากลัวที่สุดคือสิ่งที่ดูปกติที่สุด

ภัยคุกคามที่น่ากังวลที่สุดในระยะต่อไปอาจไม่ใช่ scam centre ขนาดใหญ่ที่มองเห็นได้จากภาพถ่ายดาวเทียม แต่อาจเป็นร้านอาหาร บริษัททัวร์ โรงแรม คลังสินค้า โครงการอสังหาริมทรัพย์ ร้านค้าที่รับชำระเงิน และแพลตฟอร์มดิจิทัล ที่ดูเป็นกิจการปกติทั้งหมด — เพียงแต่บางส่วนของโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจนั้นกำลังทำงานให้เครือข่ายอาชญากรรมอยู่ นี่คือความหมายที่แท้จริงของ อาชญากรรมข้ามชาติที่ฝังตัวในระบบ (Embedded Transnational Organized Crime)

ประโยคที่สรุปบทวิเคราะห์ทั้งสามตอนนี้ได้ดีที่สุดคือ "จีนเทา 1.0 สร้างธุรกิจผิดกฎหมายเพื่อหาเงิน — จีนเทา 2.0 อาจใช้ธุรกิจถูกกฎหมายเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานให้อาชญากรรม" และถ้าข้อสังเกตนี้ถูกต้อง กรอบ Thailand Comprehensive Security & Resilience ต้องเคลื่อนจากการปราบปรามรายคดี ไปสู่ข่าวกรองเครือข่าย การทำลายเครือข่าย การตัดโครงสร้างพื้นฐาน และความทนทานเชิงระบบตามลำดับ

สำหรับภาคธุรกิจและสถาบันการเงิน นัยเชิงปฏิบัติชัดเจนกว่าที่คิด เพราะความเสี่ยงรายร้านค้า การตรวจสอบตัวตนของคู่ค้า โครงสร้างผู้ถือหุ้นของพันธมิตร และความปลอดภัยของข้อมูลลูกค้า กำลังกลายเป็นเรื่องเดียวกับความมั่นคงของชาติ องค์กรที่มองเรื่องนี้เป็นเพียงต้นทุนการกำกับดูแล จะเป็นองค์กรที่ถูกใช้เป็นทางผ่านโดยไม่รู้ตัว

เป้าหมายสุดท้ายจึงไม่ใช่การทำให้ประเทศไทยเป็นประเทศที่ "จับอาชญากรได้มากที่สุด" แต่คือการทำให้ประเทศไทยเป็น สภาพแวดล้อมที่เครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติอยู่ยาก ซ่อนยาก เคลื่อนเงินยาก และฟื้นตัวยาก 

คำถามที่ค้างอยู่จึงไม่ใช่ว่าประเทศไทยจะปราบได้หรือไม่ แต่คือ เราจะมองเห็นทั้งเครือข่ายก่อนที่มันจะมองเห็นทั้งระบบของเราหรือเปล่า

ประเทศไทยจะต้องมีสภาพแวดล้อมที่เครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติอยู่ยาก ซ่อนยาก เคลื่อนเงินยาก และฟื้นตัวยาก