SCB EIC ชี้ครัวเรือนไทย “รายได้หดครั้งแรกในรอบ 6 ปี” หนี้ยังสูง-กำลังซื้อถอย

ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ SCB EIC เผยแพร่บทวิเคราะห์เชิงลึกจากการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน (SES) ประจำปี 2568 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ซึ่งครอบคลุมกลุ่มตัวอย่างกว่า 57,600 ครัวเรือนทั่วประเทศ ผลการวิเคราะห์ชี้ว่าครัวเรือนไทยกำลังเผชิญกับความเปราะบางเชิงโครงสร้างใน 6 มิติสำคัญ ซึ่งอาจกลายเป็นปัจจัยฉุดรั้งเศรษฐกิจในระยะข้างหน้า

ประเด็นแรกที่น่ากังวลคือรายได้เฉลี่ยของครัวเรือนไทยในปี 2568 ลดลง 2.5% เมื่อเทียบกับปี 2566 ซึ่งถือเป็นการปรับลดลงครั้งแรกในรอบ 6 ปี โดยสาเหตุหลักมาจากรายได้จากการทำงานที่หดตัว สะท้อนภาวะเศรษฐกิจที่ฟื้นตัวได้ช้าและการกระจายรายได้ที่กระจุกตัวอยู่ในกลุ่มครัวเรือนรายได้สูง

สวนทางกับรายได้จากการทำงานที่ลดลง รายได้จากเงินช่วยเหลือของครัวเรือนกลับเพิ่มขึ้นถึง 19.4% ในช่วงเดียวกัน ขณะที่รายได้ประเภทอื่นปรับตัวลดลงทั้งหมด โดยเฉพาะในกลุ่มครัวเรือนที่มีรายได้ไม่เกิน 15,000 บาทต่อเดือน ซึ่งต้องพึ่งพาเงินช่วยเหลือและรายได้ที่ไม่ใช่ตัวเงินรวมกันมากถึงเกือบ 60% ของรายได้ทั้งหมด บ่งชี้ถึงความไม่แน่นอนของกระแสรายได้และความเปราะบางทางเศรษฐกิจของกลุ่มรากหญ้า

ด้านรายจ่าย ครัวเรือนไทยเดินหน้ารัดเข็มขัดตามรายได้ที่ลดลง โดยค่าใช้จ่ายเฉลี่ยหดตัว 5.4% จากปี 2566 ครัวเรือนส่วนใหญ่เลือกตัดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นก่อน โดยรายจ่ายด้านอุปโภคบริโภคลดลงเกือบ 10% ขณะที่ค่าอาหาร เครื่องดื่ม และยาสูบยังคงขยายตัวเล็กน้อยที่ 0.6% เนื่องจากเป็นหมวดรายจ่ายจำเป็นที่ไม่อาจลดได้มากนัก

ในด้านหนี้สิน ภาพรวมระดับประเทศดูเหมือนจะส่งสัญญาณที่ดีขึ้น เมื่อหนี้ครัวเรือนโดยรวมลดลง 11.8% จากปี 2566 สะท้อนกระบวนการลดภาระหนี้ (Deleveraging) ท่ามกลางมาตรฐานการปล่อยสินเชื่อที่เข้มงวดขึ้น อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงยังคงกระจุกตัวอยู่ที่กลุ่มครัวเรือนรายได้ต่ำกว่า 15,000 บาทต่อเดือน ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวที่หนี้เพิ่มขึ้น 1.9% เพื่อชดเชยรายได้ที่ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ

ที่น่าห่วงคือมากกว่า 50% ของครัวเรือนที่มีหนี้ระบุว่ารายได้ไม่พอใช้จ่าย โดยในกลุ่มรายได้ต่ำกว่า 15,000 บาทต่อเดือน มีสัดส่วนรายได้ไม่พอใช้สูงถึงกว่า 2 ใน 3 ส่งผลให้สภาพคล่องของครัวเรือนกลุ่มนี้ตึงตัว และมีขีดความสามารถจำกัดในการรับมือกับแรงกดดันเงินเฟ้อที่คาดว่าจะเร่งตัวขึ้นในปี 2569

SCB EIC สรุปว่าความเปราะบางดังกล่าวเป็นความเสี่ยงเชิงโครงสร้างสำคัญต่อเศรษฐกิจไทย เนื่องจากรายได้จากการทำงานที่ฟื้นตัวช้า การพึ่งพาเงินช่วยเหลือที่เพิ่มขึ้น และพฤติกรรมระมัดระวังการใช้จ่ายท่ามกลางภาระหนี้สูง ล้วนเป็นปัจจัยที่จะกดดันการบริโภคภาคเอกชนในระยะต่อไป

ในเชิงนโยบาย SCB EIC แนะนำว่าระยะสั้นควรเน้นมาตรการช่วยเหลือค่าครองชีพแบบมุ่งเป้าสู่กลุ่มเปราะบางภายใต้กรอบ พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้านบาท ควบคู่กับมาตรการบรรเทาภาระหนี้ที่เหมาะสม ส่วนในระยะยาว การยกระดับรายได้ เพิ่มทักษะแรงงาน และเสริมภูมิคุ้มกันทางการเงินของครัวเรือน คือกุญแจสำคัญที่จะลดการพึ่งพาเงินช่วยเหลือและการก่อหนี้เพื่อการยังชีพในอนาคต

ที่มา: SCB EIC, In Focus — สำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน ปี 2568 (10 มิถุนายน 2569)