Think Trade Think DITP 105 : ครัวไทยบนเวทีโลก โอกาสและความท้าทายของอุตสาหกรรมอาหาร

อุตสาหกรรมอาหารไทยกำลังยืนอยู่บนจุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดในรอบหลายทศวรรษ ในปี 2569 มูลค่าการส่งออกอาหารแปรรูปและเครื่องดื่มของไทยพุ่งสูงถึงประมาณ 1.79 ล้านล้านบาท เติบโต 1.3% ต่อเนื่องจากปีก่อนหน้า ขับเคลื่อนโดยความต้องการจากเศรษฐกิจคู่ค้าอย่างสหรัฐฯ สภาพอากาศแปรปรวนในประเทศผู้ผลิตรายอื่น และแรงกดดันจากมาตรการภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ที่ผลักดันให้ผู้นำเข้าหันมาซื้อจากไทยแทน

แต่ภายใต้ตัวเลขที่ดูสดใสนี้ ผู้ประกอบการไทยกำลังเผชิญกับแรงกดดันสองด้านพร้อมกัน ทั้งการแข่งขันที่รุนแรงจากตลาดโลก และความท้าทายในประเทศที่ยังกัดกินกำไร ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนแรงงาน ความผันผวนของราคาวัตถุดิบ และพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว บทความนี้วิเคราะห์ว่าโอกาสจริงอยู่ที่ไหน และผู้ประกอบการต้องปรับตัวอย่างไรจึงจะอยู่รอดในระยะยาว

ส่งออกพุ่ง แต่โอกาสกระจุกตัวในสินค้าพรีเมียม

การขยายตัวของการส่งออกอาหารไทยไม่ได้กระจายอย่างเท่าเทียม กลุ่มสินค้าที่ได้ประโยชน์ชัดเจนที่สุดคือ ผลไม้แปรรูป และ สินค้าที่ตลาดโลกต้องการสูง เช่น ข้าว ผักและผลไม้กระป๋อง และอาหารสำเร็จรูป ในขณะที่กลุ่มสินค้า commodity ทั่วไปยังคงต้องต่อสู้กับการแข่งขันด้านราคาจากเวียดนาม อินเดีย และบราซิล

สำหรับสินค้าแฟชั่นฟู้ดและสินค้าเพื่อสุขภาพ ยังเผชิญแรงกดดันเพิ่มเติมจากการแข่งขันในแพลตฟอร์มออนไลน์ ซึ่งผู้บริโภคสามารถเปรียบเทียบราคาและเลือกซื้อสินค้าจากทั่วโลกได้ทันที ผู้ผลิตที่ต้องการอยู่รอดในช่องนี้จึงต้องลงทุนในการสร้างแบรนด์ที่ชัดเจนและความแตกต่างด้านคุณภาพอย่างจริงจัง

มูลค่าส่งออกอาหารแปรรูปและเครื่องดื่มไทยในปี 2569 อยู่ที่ประมาณ 1.79 ล้านล้านบาท เติบโต 1.3% ต่อเนื่อง โดยได้แรงหนุนสำคัญจากมาตรการภาษีสหรัฐฯ ที่ทำให้ผู้นำเข้าหันมาซื้อสินค้าไทยแทนคู่แข่ง

ตลาดในประเทศ: โตช้า แต่คุณภาพสำคัญกว่าราคา

ด้านตลาดในประเทศ ธุรกิจค้าปลีกอาหารไทยยังเติบโตต่อเนื่อง แต่ในอัตราที่ชะลอลง โดย ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) ประเมินว่าในปี 2569 ตลาดค้าปลีกขยายตัวประมาณ 3.7% จากพฤติกรรมผู้บริโภคที่ระมัดระวังการใช้จ่ายมากขึ้น

ท่ามกลางปัญหาหนี้ครัวเรือนและความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ ผู้บริโภคยังคงให้ความสำคัญกับ "ความคุ้มค่า" มากกว่าราคาถูก สะท้อนให้เห็นจากยอดขายที่ดีของ Convenience Store, Supermarket และสินค้า Health & Beauty ที่ยังไปได้ดี ขณะที่ธุรกิจค้าส่งแบบดั้งเดิมเริ่มสูญเสียส่วนแบ่งตลาดให้แพลตฟอร์มออนไลน์อย่างต่อเนื่อง

แม้กำลังซื้อผู้บริโภคไทยจะถูกกดดัน แต่ "ความคุ้มค่า" ยังเป็นหัวใจของการตัดสินใจซื้อ — ไม่ใช่แค่ราคาที่ต่ำที่สุด สินค้าที่สื่อสาร value ได้ชัดเจนยังมีโอกาสเติบโต

E-commerce เปิดสนามแข่งใหม่ ใครช้าเสียเปรียบ

หนึ่งในแรงขับเคลื่อนที่ทรงพลังที่สุดของอุตสาหกรรมอาหารไทยในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมาคือการเติบโตของ E-commerce ที่มีสัดส่วนการขายอาหารและผลิตภัณฑ์ถึง 30% ของยอดขายรวม

สิ่งที่ทำให้ E-commerce น่าสนใจเป็นพิเศษสำหรับธุรกิจอาหารคือการที่ผู้ประกอบการสามารถใช้ AI และ ข้อมูลผู้บริโภค เพื่อพัฒนาการขายในระยะยาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่วนธุรกิจร้านอาหารที่ขายตัวเองออนไลน์มีอัตราการเติบโตสูงถึง 3.2% โดยอาหารที่เน้นความสะดวกและราคาที่ต้องจ่ายต่ำกว่า Full-service restaurant ยังคงเป็นที่ต้องการสูง ขณะที่ธุรกิจคาเฟ่เริ่มเผชิญภาวะแข่งขันสูงและอุปทานล้นตลาดมากขึ้น

Ready-to-eat: สินค้ากลุ่มที่เติบโตเร็วที่สุดในทศวรรษนี้

ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงทั้งหมด "อาหารพร้อมทาน" หรือ Ready-to-eat Food กำลังกลายเป็นดาวเด่นของอุตสาหกรรม วิจัยกรุงศรีคาดการณ์ว่าในช่วงปี 2569-2571 ตลาดนี้จะยังเติบโตต่อเนื่อง ทั้งจากวิถีชีวิตที่เร่งรีบ การเข้าถึงผู้บริโภคผ่านเทคโนโลยี และพฤติกรรมการใช้ Life Service ของร้านสะดวกซื้อเพื่อพัฒนาสินค้า

แม้ในปี 2569 จะยังเผชิญแรงกดดันจากเศรษฐกิจโลกและความไม่แน่นอนด้านการค้า แต่ผู้ผลิตที่ตอบโจทย์ความต้องการสินค้าที่ตรงกับความต้องการมากขึ้นยังมีโอกาสเติบโต

ตลาด Ready-to-eat คาดการณ์ว่าจะเติบโตต่อเนื่องในช่วงปี 2569-2571 ขับเคลื่อนโดยวิถีชีวิตเร่งรีบและการเข้าถึงผู้บริโภคผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล (วิจัยกรุงศรี)

ตลาดโลกยังรอ: FTA และ RCEP คือประตูที่เปิดกว้าง

แนวโน้มการส่งออกไทยยังสดใส โดยเฉพาะโอกาสจากการขยายตลาดผ่าน FTA (Free Trade Agreement) และ RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership) ที่เปิดโอกาสให้สินค้าไทยเข้าถึงตลาดพรีเมียมในยุโรปและประเทศนานาชาติมากขึ้น

ภาพรวมอุตสาหกรรมอาหารไทยในปัจจุบันจึงไม่ใช่ "ภาวะถดถอย" แต่เป็นช่วงเวลาของการปรับตัว ผู้ประกอบการที่ยังใช้จ้าย ตลาดส่งออกยังมีโอกาสและความต้องการอาหารคุณภาพยังอยู่ เพียงแต่การแข่งขันแข็งแกร่งขึ้นและผู้ประกอบการต้องเลือกมากกว่าเดิม

บทสรุป: "ครัวไทย" ในยุคที่ต้องเลือกสมรภูมิให้ถูก

หัวใจสำคัญของการแข่งขันจากนี้คือ การตอบโจทย์ "ความสะดวก สุขภาพ และความคุ้มค่า" ให้กับผู้บริโภคที่เข้าฉลาดและปรับตัวไวขึ้นทุกวัน ผู้ประกอบการที่จะยืนหยัดได้บนเวทีโลกต้องทำสามสิ่งพร้อมกัน ได้แก่ หนึ่ง สร้างความแตกต่างที่ชัดเจนทั้งด้านสินค้าและแบรนด์ สอง ใช้เทคโนโลยีและข้อมูลเพื่อเข้าใจและเข้าถึงผู้บริโภคแม่นยำขึ้น และสาม ขยายตลาดผ่านช่องทาง E-commerce และกรอบความตกลงการค้าระหว่างประเทศอย่างจริงจัง

โอกาสสำหรับ "ครัวไทย" ยังมีอยู่มาก แต่เส้นทางสู่ความสำเร็จในยุคนี้ต้องการทั้งความเร็ว ความแม่นยำ และความกล้าที่จะปรับตัว คำถามสำคัญที่ผู้ประกอบการทุกรายต้องตอบให้ได้คือ คุณจะเลือกสมรภูมิไหน และพร้อมแค่ไหนที่จะลงไปแข่ง