Think Trade Think DITP 105 : BCG กับอนาคตอาหารไทย: โอกาสใหม่ในตลาดส่งออกยั่งยืน

ทั่วโลกกำลังจับตาแนวคิด BCG (Bio-Circular-Green Economy) ในฐานะทิศทางใหม่ของอุตสาหกรรมอาหาร และสำหรับประเทศไทย แนวคิดนี้ไม่ได้เป็นเพียงกรอบคิดด้านความยั่งยืนเท่านั้น แต่ยังถูกวางให้เป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจสำคัญ โดยภาครัฐตั้งเป้าเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจของอุตสาหกรรม BCG จาก 3.4 ล้านล้านบาท เป็น 4.4 ล้านล้านบาท ภายในปี 2570 และรองรับการจ้างงานที่เกี่ยวข้องกว่า 16.5 ล้านคน [1][2]

เป้าหมายระดับชาตินี้กำลังกลายเป็นกรอบสำคัญในการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารไทย และเปิดโอกาสใหม่ให้ผู้ส่งออกไทยยกระดับมูลค่าสินค้าและความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว บทความนี้จะพาไปสำรวจว่า BCG กำลังเปลี่ยนวิธีคิดของผู้ผลิตอาหารไทยอย่างไร ผ่านกรณีศึกษานวัตกรรมที่คว้ารางวัลระดับนานาชาติ พร้อมสรุป 3 แนวทางที่ผู้ประกอบการควรเตรียมพร้อมเพื่อก้าวสู่ตลาดส่งออกที่กติกาเรื่องความยั่งยืนเข้มงวดขึ้นทุกปี

ภาครัฐตั้งเป้าเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจอุตสาหกรรม BCG เป็น 4.4 ล้านล้านบาทภายในปี 2570 พร้อมรองรับการจ้างงานกว่า 16.5 ล้านคน สะท้อนว่านี่ไม่ใช่แค่กระแส แต่คือยุทธศาสตร์ระดับชาติ

BCG คืออะไร และทำไมอุตสาหกรรมอาหารไทยต้องจับตา

BCG คือการผสานสามแนวคิดเข้าด้วยกัน ได้แก่ การใช้ทรัพยากรชีวภาพอย่างคุ้มค่า (Bio) การหมุนเวียนทรัพยากรเพื่อลดของเสีย (Circular) และการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Green) ในอุตสาหกรรมอาหาร แนวคิดนี้กำลังเปลี่ยน "วิธีคิด" ของผู้ผลิตอย่างมีนัยสำคัญ

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเวที THAIFEX – ANUGA ASIA และ THAIFEX – HOREC ASIA Innovation Awards 2026 ซึ่งสะท้อนทิศทางนวัตกรรมและความยั่งยืนที่กำลังมาแรง พร้อมตอกย้ำว่าอาหารและบรรจุภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ BCG ไม่ได้เป็นเพียงกระแส แต่เป็นโอกาสทางการค้าที่จับต้องได้ [3]

เมื่อ "ของเหลือทิ้ง" กลายเป็นโอกาสทางการค้า

หนึ่งในตัวอย่างคือ SONITE ผู้พัฒนาผลิตภัณฑ์ "Alan Plate" ภาชนะจากเปลือกไข่เหลือทิ้ง ที่ถูกต่อยอดเป็นสินค้าที่ใช้งานได้จริงและมีดีไซน์ ขณะที่ บริษัท เทวภัณฑ์ จำกัด ผู้ผลิตชาแบรนด์ "ชาตรานกยูง" ได้รับรางวัลจากผลิตภัณฑ์ "Bio PBS Coffee Capsules" แคปซูลกาแฟจาก Bioplastic แบบ Home Compostable ที่สามารถย่อยสลายได้ภายในประมาณหนึ่งปีเมื่อฝังในดิน ช่วยลดปัญหาขยะจากแคปซูลกาแฟแบบเดิมที่ต้องผ่านกระบวนการกำจัดเฉพาะทาง [3]

แคปซูลกาแฟ Bio PBS จากเทวภัณฑ์ จำกัด ย่อยสลายได้ภายในราวหนึ่งปีเมื่อฝังดิน ตัวอย่างที่ชัดเจนว่านวัตกรรมวัสดุชีวภาพสามารถแก้ปัญหาขยะที่อุตสาหกรรมเดิมแก้ไม่ได้

กรณีเหล่านี้สะท้อนว่าสินค้าที่ตอบโจทย์ BCG กำลังได้รับความสนใจเพิ่มขึ้น ไม่ว่าจะเป็นอาหารสุขภาพ อาหารฟังก์ชัน อาหารจากพืช อาหารแปรรูปจากผลไม้ไทย และสินค้าที่ใช้บรรจุภัณฑ์เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งล้วนสอดรับกับพฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญทั้งคุณภาพ ความปลอดภัย และผลกระทบต่อโลก

เตรียมพร้อม "มาตรฐานสีเขียว" ก้าวสู่ตลาดโลกอย่างยั่งยืน

สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการก้าวสู่ตลาดส่งออกในยุคที่มาตรฐานสิ่งแวดล้อมเข้มงวดขึ้น มี 3 แนวทางหลักที่ควรเร่งดำเนินการ

กฎกติกาใหม่ของคู่ค้า: ทำไม CBAM และ EUDR คือ "ใบผ่านทาง" ส่งออก

ผู้ประกอบการควรเร่งทำความเข้าใจกฎระเบียบสำคัญของประเทศคู่ค้า เช่น CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) ของสหภาพยุโรป ที่กำหนดให้มีการรายงานปริมาณการปล่อยคาร์บอนในกระบวนการผลิต [4] และ EUDR (EU Deforestation Regulation) ที่กำหนดให้สินค้าต้องสามารถตรวจสอบย้อนกลับแหล่งที่มาได้อย่างโปร่งใส โดยเฉพาะสินค้าเกษตรที่เกี่ยวข้องกับการใช้ที่ดิน [5] การมีข้อมูลที่ครบถ้วนและถูกต้องจึงเป็น "ใบผ่านทาง" สำคัญของการส่งออกยุคใหม่

ระบบข้อมูลภายในองค์กร หัวใจสำคัญของมาตรฐาน ESG

การพัฒนาระบบข้อมูลและมาตรฐานภายในองค์กรเป็นสิ่งจำเป็น ไม่ว่าจะเป็นการจัดทำ Carbon Footprint ระบบ Traceability หรือการปรับกระบวนการผลิตให้สอดคล้องกับแนวทาง ESG ซึ่งประกอบด้วย 3 ปัจจัยหลัก ได้แก่

• สิ่งแวดล้อม (Environmental)
• สังคม (Social)
• ธรรมาภิบาล (Governance)

แนวทางนี้ไม่เพียงช่วยให้ผ่านเกณฑ์ข้อกำหนด แต่ยังเพิ่มความน่าเชื่อถือในสายตาผู้นำเข้า

เครื่องมือภาครัฐ: ทางลัดสู่ตลาดใหม่สำหรับผู้ประกอบการ

ผู้ประกอบการควรใช้ประโยชน์จากเครื่องมือสนับสนุนของภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น บริการที่ปรึกษาด้านการส่งออก การอบรมเชิงลึก และกิจกรรม roadshow ในต่างประเทศ เพื่ออัปเดตข้อมูลกฎระเบียบ สร้างเครือข่าย และเข้าถึงตลาดใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

บทสรุป: การลงทุน ไม่ใช่ต้นทุน

ในภาพรวม "เศรษฐกิจสีเขียว" ไม่ใช่ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการลงทุนเพื่ออนาคต ผู้ส่งออกที่ปรับตัวได้เร็วจะไม่เพียงผ่านข้อกำหนดของตลาดโลก แต่ยังสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันและยกระดับสินค้าไทยสู่ตลาดสากลได้อย่างยั่งยืน

สิ่งที่ผู้ประกอบการไทยควรจับตาต่อจากนี้คือจังหวะเวลาบังคับใช้จริงของ CBAM และ EUDR ในประเทศคู่ค้าหลัก เพราะผู้ที่เตรียมระบบข้อมูลและมาตรฐานไว้ล่วงหน้าจะมีต้นทุนการปรับตัวต่ำกว่าคู่แข่งที่รอจนถึงวันบังคับใช้จริง คำถามที่ตามมาคือ ธุรกิจอาหารไทยขนาดกลางและขนาดย่อมจะเข้าถึงเงินทุนและองค์ความรู้ด้าน BCG ได้เร็วพอที่จะไม่ตกขบวนโอกาสนี้หรือไม่

ข้อมูลเพิ่มเติมที่ ThinkTradeThinkDITP.com