ไทยเร่งพัฒนาอุตสาหกรรมโพแทช ลดนำเข้าปุ๋ย ปูทางส่งออก 3 หมื่นล้าน

ประเทศไทยกำลังผลักดันการพัฒนาอุตสาหกรรม แร่โพแทช (Potash) เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบสำคัญในการผลิตปุ๋ยโพแทสเซียม ลดการพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศ และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจจากทรัพยากรแร่ภายในประเทศ โดยเฉพาะแหล่งแร่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งมีแหล่งสะสมสำคัญในแอ่งโคราชและแอ่งสกลนคร

ข้อมูลจากกระทรวงอุตสาหกรรมระบุว่า ปัจจุบันไทยนำเข้าปุ๋ยเคมีประมาณ 5 ล้านตันต่อปี มูลค่าราว 65,000 ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นปุ๋ยโพแทชประมาณ 1 ล้านตัน มูลค่าราว 14,000 ล้านบาทต่อปี

การพัฒนาเหมืองและโรงงานผลิตปุ๋ยโพแทชในประเทศจึงเป็นหนึ่งในแนวทางที่ภาครัฐให้ความสำคัญ เพื่อเพิ่มทางเลือกด้านวัตถุดิบ ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาการนำเข้า และเสริมความมั่นคงให้กับภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรมปุ๋ย

การพัฒนาโพแทชในประเทศมีเป้าหมายมากกว่าการลดการนำเข้า แต่เป็นการสร้างฐานวัตถุดิบให้ภาคเกษตร เพิ่มโอกาสทางธุรกิจ และต่อยอดทรัพยากรแร่ไปสู่อุตสาหกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่มได้ในระยะยาว

3 โครงการเหมืองโพแทช ปูทางสู่กำลังผลิต 3.2 ล้านตันต่อปี

ภาครัฐประเมินว่า หากโครงการเหมืองโพแทชที่สำคัญสามารถดำเนินการได้ตามเป้าหมาย ประเทศไทยจะมีกำลังผลิตรวมประมาณ 3.2 ล้านตันต่อปี เมื่อหักความต้องการใช้ภายในประเทศตามประมาณการแล้ว อาจมีผลผลิตส่วนเกินประมาณ 2.2 ล้านตันสำหรับส่งออก

จากประมาณการดังกล่าว มีการคาดการณ์ว่าไทยอาจสร้างรายได้จากการส่งออกโพแทชได้มากกว่า 30,000 ล้านบาทต่อปี และเพิ่มโอกาสในการพัฒนาประเทศให้เป็นศูนย์กลางการผลิตและส่งออกโพแทชและปุ๋ยเคมีในภูมิภาคอาเซียน

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นเป้าหมายที่ขึ้นอยู่กับความคืบหน้าของโครงการ การเริ่มผลิตจริง ความต้องการใช้ภายในประเทศ และความสามารถในการแข่งขันกับผู้ผลิตในตลาดโลก ไม่ใช่รายได้ส่งออกที่เกิดขึ้นแล้วในปัจจุบัน

ความคืบหน้าของ 3 โครงการสำคัญที่กระทรวงอุตสาหกรรมรายงาน มีดังนี้

• โครงการไทยคาลิ จังหวัดนครราชสีมา: วางแผนกำลังผลิต 100,000 ตันต่อปี โดยข้อมูล ณ วันที่รายงานระบุว่า การเจาะอุโมงค์ระบายอากาศลงไปถึงชั้นแร่ที่ระดับความลึก 280 เมตร และคาดว่าจะเริ่มผลิตปุ๋ยโพแทชได้ในช่วงครึ่งหลังของปี 2570

• โครงการเอเซีย แปซิฟิค โปแตช คอร์ปอเรชั่น จังหวัดอุดรธานี: ตั้งเป้ากำลังผลิต 2 ล้านตันต่อปี และอยู่ระหว่างเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาเพิ่มทุนจดทะเบียนจาก 100 ล้านบาท เป็น 12,240 ล้านบาท โดยคาดว่าจะเริ่มผลิตได้ภายในปี 2573

• โครงการเหมืองแร่โปแตซอาเซียนชัยภูมิ จังหวัดชัยภูมิ: ตั้งเป้ากำลังผลิต 1.1 ล้านตันต่อปี ได้รับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ด้วยมูลค่าลงทุนกว่า 31,422 ล้านบาท แต่ยังมีข้อพิพาทเกี่ยวกับผลประโยชน์ตอบแทนพิเศษแก่รัฐประมาณ 8,000 ล้านบาท ซึ่งอยู่ระหว่างกระบวนการทางกฎหมายตามรายงานข่าว

ความคืบหน้าที่แตกต่างกันของแต่ละโครงการสะท้อนว่า การเพิ่มกำลังผลิตในประเทศยังต้องอาศัยทั้งเงินลงทุน ความพร้อมด้านวิศวกรรม การอนุมัติที่เกี่ยวข้อง และการจัดการประเด็นทางกฎหมายให้ชัดเจน

ลดความเสี่ยงต้นทุนปุ๋ย เพิ่มทางเลือกให้เกษตรกร

โพแทชเป็นวัตถุดิบสำหรับผลิตปุ๋ยโพแทสเซียม ซึ่งเป็นหนึ่งในธาตุอาหารหลักของพืช ร่วมกับไนโตรเจนและฟอสฟอรัส การมีแหล่งวัตถุดิบภายในประเทศจึงมีความสำคัญต่อห่วงโซ่อุปทานปุ๋ยและภาคเกษตรกรรม

ในเชิงเศรษฐกิจ การพัฒนาอุตสาหกรรมโพแทชอาจช่วยลดความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาวัตถุดิบและสถานการณ์ตลาดโลก รวมถึงเพิ่มทางเลือกในการจัดหาปัจจัยการผลิตให้ผู้ประกอบการปุ๋ยในประเทศ

อย่างไรก็ตาม การลดต้นทุนการนำเข้าไม่ได้หมายความว่าราคาปุ๋ยสำหรับเกษตรกรจะลดลงโดยอัตโนมัติ เพราะราคาขายยังขึ้นอยู่กับต้นทุนการทำเหมือง การแปรรูป พลังงาน การขนส่ง การแข่งขัน และกลไกตลาดด้วย

ดังนั้น ประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่สำคัญจึงอยู่ที่การสร้างแหล่งวัตถุดิบเพิ่มขึ้น พร้อมพัฒนาระบบการผลิตและกระจายสินค้าให้มีประสิทธิภาพ เพื่อให้ผลประโยชน์จากอุตสาหกรรมส่งต่อไปถึงผู้ใช้ปุ๋ยได้อย่างเป็นรูปธรรม

ต่อยอดโพแทชสู่ธุรกิจปุ๋ยและอุตสาหกรรมต่อเนื่อง

นอกเหนือจากการผลิตปุ๋ยเพื่อใช้ในภาคเกษตรแล้ว โพแทสเซียมยังมีบทบาทในอุตสาหกรรมอื่น เช่น สบู่ สารซักฟอก ยา และเซรามิก จึงมีโอกาสต่อยอดการใช้ประโยชน์จากวัตถุดิบภายในประเทศไปสู่ธุรกิจที่หลากหลายขึ้น

หากไทยสามารถพัฒนาอุตสาหกรรมต่อเนื่องควบคู่กับการทำเหมืองได้ ก็อาจช่วยเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ สร้างการจ้างงาน และเพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยมีส่วนร่วมในห่วงโซ่การผลิตมากกว่าการจำหน่ายวัตถุดิบเพียงอย่างเดียว

โอกาสสำคัญของอุตสาหกรรมโพแทชไทยอยู่ที่การสร้างห่วงโซ่มูลค่า ตั้งแต่การผลิตวัตถุดิบ การแปรรูปเป็นปุ๋ย ไปจนถึงการพัฒนาอุตสาหกรรมต่อเนื่อง เพื่อให้มูลค่าทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นภายในประเทศมากขึ้น

ในระยะยาว การแข่งขันไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงต้นทุนต่อหน่วย คุณภาพผลิตภัณฑ์ ความสามารถในการขนส่ง และการเข้าถึงตลาดส่งออก โดยเฉพาะหากไทยต้องการเพิ่มบทบาทในตลาดอาเซียน

เหมืองโพแทชต้องเดินหน้าควบคู่กับสิ่งแวดล้อมและชุมชน

แม้การพัฒนาโพแทชจะมีโอกาสสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจ แต่การทำเหมืองใต้ดินจำเป็นต้องบริหารความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมและผลกระทบต่อชุมชนอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะการจัดการหางแร่และน้ำเกลือ การป้องกันการรั่วซึม และการดูแลคุณภาพดินกับแหล่งน้ำ

สำหรับโครงการในจังหวัดอุดรธานี มีการรายงานถึงมาตรการที่เกี่ยวข้อง เช่น ระบบหมุนเวียนน้ำ การป้องกันการรั่วซึม และการประกันความเสียหายจากการทำเหมืองไม่น้อยกว่า 500 ล้านบาท ทั้งนี้ การดำเนินงานต้องเป็นไปตามเงื่อนไขและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการติดตามตรวจสอบผลกระทบอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ การสร้างงานในท้องถิ่น การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และการจัดตั้งกองทุนเพื่อสนับสนุนชุมชน เป็นองค์ประกอบที่ควรได้รับการพิจารณาควบคู่กับผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ

ความสำเร็จของอุตสาหกรรมโพแทชจึงไม่ได้วัดจากกำลังผลิตหรือรายได้ส่งออกเท่านั้น แต่ต้องรวมถึงความสามารถในการควบคุมผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และการทำให้เกษตรกร แรงงาน และชุมชนได้รับประโยชน์อย่างเหมาะสม

จับตาความพร้อมโครงการ ก่อนเปลี่ยนศักยภาพเป็นรายได้จริง

ทิศทางการพัฒนาโพแทชของไทยสะท้อนความพยายามลดการพึ่งพาวัตถุดิบนำเข้าและเพิ่มมูลค่าทรัพยากรภายในประเทศ แต่ผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจจะเกิดขึ้นได้มากน้อยเพียงใด ยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการผลักดันโครงการให้เข้าสู่การผลิตจริงและแข่งขันในตลาดได้

สิ่งที่ต้องติดตามคือความคืบหน้าของแต่ละโครงการ การจัดการข้อพิพาทและการอนุมัติที่เกี่ยวข้อง ต้นทุนการผลิต ตลอดจนมาตรการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและชุมชน

หากไทยสามารถพัฒนาอุตสาหกรรมโพแทชได้อย่างมีประสิทธิภาพและรับผิดชอบ ก็มีโอกาสเปลี่ยนทรัพยากรแร่ให้เป็นฐานความมั่นคงด้านปุ๋ยและแหล่งสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจใหม่ แต่เป้าหมายลดนำเข้าและเพิ่มรายได้ส่งออกจะต้องได้รับการพิสูจน์ผ่านผลผลิตจริง ต้นทุนที่แข่งขันได้ และประโยชน์ที่กระจายถึงภาคเกษตรและชุมชน