ESPR & Digital Product Passport: "หนังสือเดินทาง" ใหม่ที่สินค้าไทยต้องมีเพื่อเข้าตลาดยุโรป

Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) หรือระเบียบสหภาพยุโรป 2024/1781 มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2567 เป็นกฎระเบียบที่ครอบคลุมที่สุดที่ EU เคยออกมาสำหรับมาตรฐานสินค้า โดยกำหนดให้ผลิตภัณฑ์ทุกชิ้นที่จำหน่ายในตลาดยุโรปต้องปฏิบัติตามมาตรฐานด้านความยั่งยืนตลอด วงจรชีวิตผลิตภัณฑ์ (Life Cycle) ตั้งแต่การออกแบบ การผลิต ไปจนถึงการกำจัดหลังใช้งาน โดยมีเป้าหมายให้ยุโรปเป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี พ.ศ. 2593

สาระสำคัญที่ขยายจาก Ecodesign Directive เดิม ได้แก่ การครอบคลุมกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับพลังงาน พร้อมคุณสมบัติสินค้า 16 ด้าน อาทิ ความทนทาน (Durability), ความสามารถซ่อมแซม (Repairability) และการลดคาร์บอนฟุตพรินท์ (Carbon Footprint)

สินค้าไทยที่อยู่ในเกณฑ์ ESPR มีมูลค่าเท่าไร?

มูลค่าส่งออกสินค้าไทยไปสหภาพยุโรป 27 ประเทศในปี 2568 อยู่ที่ 30,845.26 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เติบโต 8.27% โดยสินค้าที่อยู่ในขอบเขต ESPR ครอบคลุมหลายกลุ่มสำคัญ ได้แก่

• เครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ — เป็นสินค้าที่มีความสำคัญสูงสุด เนื่องจาก EU กำหนดหลักการออกแบบแบบแยกชิ้น (Modular Design) เพื่อให้ซ่อมและอัปเกรดได้ง่าย รวมถึงกำหนดมาตรฐานแบตเตอรีและหน่วยความจำ ต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบเรื่องข้อมูลและสิทธิ์ในการซ่อม

• อัญมณีและเครื่องประดับ — ต้องยกระดับมาตรฐานด้านความโปร่งใส การจัดหาวัตถุดิบอย่างมีจริยธรรม (Ethical Sourcing) และผ่านการตรวจสอบดิจิทัลผ่าน DPP

• รถยนต์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ — ถูกบังคับให้ส่วนประกอบสำคัญสามารถถอดแยกและรีไซเคิลได้ง่าย พร้อมรายงานข้อมูลวัสดุอย่างครบถ้วน

• ผลิตภัณฑ์ทำจากยาง — ต้องพิสูจน์ที่มาของยางและกระบวนการผลิตที่ยั่งยืนในระบบ DPP

Digital Product Passport คืออะไร?

หัวใจของ ESPR คือระบบ Digital Product Passport (DPP) หรือ "หนังสือเดินทางดิจิทัลของผลิตภัณฑ์" ซึ่งเป็นระบบข้อมูลดิจิทัลที่ต้องติดกับสินค้าทุกชิ้น ประกอบด้วยข้อมูล 4 ชุดหลัก ได้แก่

• Safety Data Sheet — ข้อมูลความปลอดภัยของวัสดุ

• Label — ฉลากมาตรฐาน

• Technical Data Sheet — ข้อมูลด้านเทคนิคการผลิต

• Safety Instruction — คู่มือการใช้งานและซ่อมบำรุง

ข้อมูลเหล่านี้ต้องเข้าถึงได้ผ่าน QR Code, บาร์โค้ด หรือ NFC และต้องเชื่อมโยงกับ Unique Product Identifier ที่ระบุตัวตนสินค้าได้อย่างชัดเจนในระดับสากล โดยมาตรฐานที่ใช้ เช่น GS1 (Global Standards One) ซึ่งเป็นระบบที่กำหนดมาตรฐานสากลสำหรับระบุตัวตนสินค้า ครอบคลุมทั้ง Global Trade Item Number (GTIN) และ Electronic Product Code (EPC/RFID)

โอกาสของไทย: "ดานีเสียม" ต้นแบบความสำเร็จ

สำหรับไทย กลุ่มแรกที่ได้รับผลโดยตรงคือ ภาคศิลปหัตถกรรม ที่ได้รับการสนับสนุนจากสถาบัน SACIT ผ่านโครงการ SACIT Craft Collection 2026 ที่นำร่องใช้ Guarantee Card และ QR Code Tracking สำหรับสินค้าหัตถกรรมไทย

แบรนด์ "ดานีเสียม" (Tanee Siam) เป็นตัวอย่างรูปธรรม ที่นำระบบ QR Code มาใช้ให้ผู้บริโภคสแกนตรวจสอบแหล่งที่มาของวัตถุดิบและกระบวนการผลิต แสดงให้เห็นว่าผู้ประกอบการไทยสามารถปรับตัวและใช้ DPP เป็นจุดขายในตลาดยุโรปได้จริง

SME ไทยต้องเตรียมอะไรบ้าง?

ESPR ไม่ได้เป็นเพียงภาระ แต่คือโอกาสในการยกระดับมาตรฐาน โดยแนวทางที่ SME ไทยควรเริ่มต้น ได้แก่

ระยะสั้น (ภายใน 1 ปี)

• ตรวจสอบว่าสินค้าของตัวเองอยู่ในกลุ่มที่ ESPR กำหนดหรือไม่

• ศึกษามาตรฐาน GS1 และระบบ Unique Product Identifier

• เริ่มรวบรวมข้อมูลห่วงโซ่อุปทานและวัตถุดิบอย่างเป็นระบบ

ระยะกลาง (1–3 ปี)

• พัฒนาระบบ DPP สำหรับสินค้าส่งออก

• ปรับกระบวนการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้รองรับการซ่อมแซมและรีไซเคิล

• ร่วมโครงการสนับสนุนจาก SACIT, กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ และสถาบันที่เกี่ยวข้อง

ระยะยาว (3 ปีขึ้นไป)

• ใช้ DPP เป็น จุดขายและสร้างความเชื่อมั่น กับผู้ซื้อในยุโรป

• เชื่อมต่อข้อมูลกับระบบ Blockchain เพื่อความโปร่งใสสูงสุด

กฎระเบียบที่เปลี่ยนไม่ได้ แต่เตรียมพร้อมได้

ESPR และ Digital Product Passport ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่กำลังกลายเป็น ใบอนุญาตขั้นต่ำในการทำธุรกิจกับยุโรป สินค้าไทยที่ปรับตัวได้เร็ว จะไม่เพียงแต่รักษาตลาดเดิมไว้ได้ แต่ยังมีโอกาสขยายฐานลูกค้าในยุโรปที่ต้องการซัพพลายเออร์ที่โปร่งใสและยั่งยืนอย่างแท้จริง

"Digital Product Passport ไม่ใช่แค่กฎบังคับ แต่คือโอกาสในการสร้างความเชื่อมั่นให้กับสินค้าไทยในระดับสากล"

ที่มา: วารสาร สนค. ฉบับที่ 177 — ESPR Digital Product Passport จุดเปลี่ยนมาตรฐานสินค้าไทยในยุโรป