พลาสติกชีวภาพ โอกาสทองของมันสำปะหลังไทยสู่ตลาดโลกมูลค่าหลายแสนล้าน

ตลาดโลกกำลังเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่จากพลาสติกน้ำมันสู่พลาสติกชีวภาพ และไทยในฐานะผู้ผลิตมันสำปะหลังอันดับต้นของโลก มีโอกาสที่หายากยิ่งในการเป็นผู้นำห่วงโซ่อุปทานใหม่นี้

โลกกำลังถอยห่างจากพลาสติกฟอสซิล

ปัญหาพลาสติกจำนวนมหาศาลที่ผลิตจากเชื้อเพลิงฟอสซิล ทั้งน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหิน กำลังกลายเป็นวิกฤตด้านสิ่งแวดล้อมและแรงกดดันระดับโลกที่ทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ประกอบกับสถานการณ์ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ทำให้ราคาน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติดิบสูงตัวสูงขึ้น ส่งผลให้ต้นทุนของ Naphtha ซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักในการผลิตพลาสติกแบบดั้งเดิมพุ่งสูงตามไปด้วย

จุดเปลี่ยนสำคัญคือ ปัจจุบันราคาพลาสติกชีวภาพ (Bioplastics) แพงกว่าพลาสติกทั่วไปเพียง 30–70% เท่านั้น และช่องว่างนี้กำลังแคบลงทุกปี ทำให้พลาสติกชีวภาพเริ่มได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้นจากทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคทั่วโลก

พลาสติกชีวภาพ 2 ประเภทที่ต้องรู้จัก

ประเภทที่ 1 — พลาสติกที่สลายตัวได้ทางชีวภาพ (Certified Compostable Bioplastic)
ผลิตจากวัตถุดิบทางการเกษตรที่สามารถย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ เหมาะสำหรับบรรจุภัณฑ์และสินค้าที่ต้องการจัดการหลังใช้งานอย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

ประเภทที่ 2 — พลาสติกชีวฐาน (Bio-based Plastic)
ใช้วัตถุดิบทางชีวภาพแต่ไม่ได้สลายตัวตามธรรมชาติ มีความทนทานใกล้เคียงพลาสติกทั่วไป แต่ลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลในกระบวนการผลิต วัตถุดิบหลักที่ใช้ผลิตพลาสติกชีวภาพ ได้แก่ อ้อย ข้าวโพด ปาล์มน้ำมัน และ มันสำปะหลัง ซึ่งล้วนเป็นพืชเศรษฐกิจที่ไทยมีความได้เปรียบด้านการผลิตในระดับโลก

ตลาดโลกมูลค่ามหาศาลที่เติบโตไม่หยุด

ตลาดพลาสติกชีวภาพโลกมีมูลค่า 95,032.74 ล้านบาท ในปัจจุบัน และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 11,515 บาท/ตัน ภายใน 3 ปี (2566–2568) โดยมูลค่าการตลาดพลาสติกชีวภาพโลกมีอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปี (CAGR) สูงถึง 11.5% ซึ่งสะท้อนว่าอุตสาหกรรมนี้กำลังเข้าสู่ช่วง ขยายตัวอย่างก้าวกระโดด

กลุ่ม European Bioplastics ซึ่งเป็นตัวแทนของกลุ่มผู้ผลิตพลาสติกชีวภาพในยุโรป คาดการณ์ว่ากำลังการผลิตพลาสติกชีวภาพโลกจะเพิ่มจาก 4.69 ล้านตันในปี 2568 เป็น 6.73 ล้านตันภายในปี 2573 หรือเพิ่มขึ้นเกือบ 2 เท่าภายใน 5 ปี

มันสำปะหลังไทย: ไพ่ใบสำคัญที่ยังรอการเล่น

ในส่วนของประเทศไทย มันสำปะหลัง คือวัตถุดิบดาวรุ่งในอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพ เนื่องจากไทยเป็นผู้ผลิตและส่งออกมันสำปะหลังรายใหญ่ระดับโลก

ปี 2567 ไทยผลิตมันสำปะหลังได้ 6.52 ล้านตัน มูลค่า 110,741.25 ล้านบาท โดยมีการส่งออกมันสำปะหลังปี 2567 คิดเป็นมูลค่า 14,704 บาท/ตัน และปี 2568 อีก 16,974 บาท/ตัน รวมถึงมีแนวโน้มที่ดีอย่างต่อเนื่อง

ราคาตลาดพลาสติกชีวภาพจากมันสำปะหลังอยู่ที่ 14.8–22 บาทต่อกิโลกรัม เมื่อเทียบกับมันสำปะหลังดิบที่ 1.71 บาท/กิโลกรัม สะท้อนมูลค่าเพิ่มที่สูงมากจากการแปรรูปเป็นพลาสติกชีวภาพ ขณะที่ผลิตภัณฑ์ Bioplastic PLA/TPS blend มีมูลค่าสูงถึง 14.41 บาท/กิโลกรัม

ผู้ประกอบการไทยที่นำร่องแล้ว

ภาคเอกชนไทยเริ่มขยับตัวแล้ว นายกสมาคมอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพไทยชี้ว่าปัจจุบันไทยมีโอกาสเป็นอันดับที่ 2 รองจากบราซิล ในฐานะประเทศที่มีศักยภาพด้านการผลิตพลาสติกชีวภาพ โดยมีกำลังการผลิตปัจจุบันอยู่ที่ 150,000–170,000 ตัน/ปี

บริษัท PTTGC ร่วมกับ NatureWorks ของสหรัฐอเมริกา มีการผลิตพลาสติกชีวภาพผ่านโรงงานในไทยที่เป็นหนึ่งในผู้นำระดับโลก และ SCG Chemicals มีเป้าหมายผลิตพลาสติกชีวภาพปีละ 400,000 ตัน ภายในปี 2571 นอกจากนี้ บริษัท Braskem ผู้นำด้านพลาสติกชีวภาพจากบราซิลยังได้เจรจาความร่วมมือกับ SCG Chemicals เพื่อขยายฐานการผลิตในภูมิภาค

ในแง่มาตรฐาน ประเทศไทยกำลังผลักดัน Bio-based Bioplastic ในเชิงสมัครใจ (Voluntary Standard) เพื่อรองรับการพัฒนาและใช้งานผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ทั้ง Certified Compostable Bioplastic และพลาสติกผสมจากวัตถุดิบชีวภาพ

ภาครัฐหนุน: กระทรวงเกษตรฯ จับมือผู้ผลิต

รัฐบาลผ่านกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ให้ความสำคัญกับการเดินหน้าผลักดันให้ไทยใช้วัตถุดิบจากภาคเกษตรเพื่อรับมือกับอุตสาหกรรมที่กำลังโต พร้อมรับมือกับความต้องการห่วงโซ่อุปทานรูปแบบใหม่ในตลาดส่งออก ทั้งนี้ รัฐบาลยังมองหาแนวทางเพื่อส่งเสริมให้ผู้ผลิตพลาสติกชีวภาพในไทยสามารถพัฒนาวัตถุดิบและแหล่งผลิตที่มีศักยภาพให้ดียิ่งขึ้น

มุมมองนักธุรกิจ: โอกาสอยู่ตรงไหนในห่วงโซ่อุปทานนี้?

สำหรับผู้ประกอบการไทยที่มองหาโอกาสในอุตสาหกรรมนี้ จุดที่น่าสนใจที่สุดอยู่ที่การเชื่อมต่อตลอด Value Chain ได้แก่

• ต้นน้ำ — พัฒนาสายพันธุ์มันสำปะหลังและอ้อยที่ให้ผลผลิตแป้งสูงและเหมาะกับการผลิต Bioplastic
• กลางน้ำ — โรงงานแปรรูปแป้งมันสำปะหลังเป็น PLA, TPS และวัตถุดิบพลาสติกชีวภาพ
• ปลายน้ำ — บรรจุภัณฑ์ชีวภาพสำหรับอุตสาหกรรมอาหาร สุขภาพ และส่งออก
• บริการรับรองมาตรฐาน — ห้องแล็บทดสอบและรับรอง Certified Compostable ที่ยังขาดแคลนในไทย

"ไทยมีวัตถุดิบ มีโรงงาน มีเกษตรกร สิ่งที่ขาดคือการเชื่อมทุกจิ๊กซอว์เข้าหากันอย่างเป็นระบบ เพื่อให้พลาสติกชีวภาพไทยไปถึงตลาดโลกได้จริงและยั่งยืน"