แหลมฉบังเฟส 3 ลงทุน 1.14 แสนล้านบาท เพิ่มขีดความสามารถสู่ 18 ล้าน TEU ดันไทยเป็นศูนย์กลางโลจิสติกส์

การท่าเรือแห่งประเทศไทยเร่งพัฒนาท่าเรือแหลมฉบัง ระยะที่ 3 หลังงานก่อสร้างส่วนภาครัฐคืบหน้าประมาณ 74% ตั้งเป้าเพิ่มกำลังรองรับตู้สินค้าจาก 11 ล้านเป็น 18 ล้าน TEU ต่อปี พร้อมผลักดันการขนส่งทางรางเพื่อลดข้อจำกัดด้านโลจิสติกส์และรองรับการลงทุนใน EEC

ท่ามกลางการแข่งขันด้านการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศ โครงสร้างพื้นฐานด้านโลจิสติกส์เป็นหนึ่งในปัจจัยที่กำหนดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ทั้งในด้านต้นทุนการขนส่ง ความรวดเร็วในการส่งมอบสินค้า และความเชื่อมั่นของนักลงทุน

ท่าเรือแหลมฉบัง ระยะที่ 3 จึงเป็นโครงการสำคัญที่ประเทศไทยใช้เตรียมความพร้อมรองรับปริมาณการค้าทางทะเลในระยะยาว โดยการท่าเรือแห่งประเทศไทย (กทท.) เดินหน้าพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในจังหวัดชลบุรี ภายใต้การเชื่อมโยงกับเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)

ข้อมูลที่เปิดเผยในเดือนตุลาคม 2569 ระบุว่า งานก่อสร้างส่วนที่ภาครัฐรับผิดชอบมีความคืบหน้าประมาณ 74% ขณะที่งานก่อสร้างทางทะเลคืบหน้าเกือบ 98% ส่วนระบบสาธารณูปโภค ระบบราง และการจัดหาอุปกรณ์ปฏิบัติการยังต้องดำเนินการต่อ

เป้าหมายหลักคือเพิ่มขีดความสามารถในการรองรับตู้สินค้าจากประมาณ 11 ล้าน TEU เป็น 18 ล้าน TEU ต่อปี หรือเพิ่มขึ้นราว 64% เพื่อรองรับการเติบโตของภาคอุตสาหกรรมและการค้าระหว่างประเทศ

แหลมฉบังใกล้เต็มศักยภาพเดิม เร่งเพิ่มกำลังรองรับตู้สินค้า

ท่าเรือแหลมฉบังเป็นประตูการค้าทางทะเลที่สำคัญของไทย รองรับทั้งการส่งออกสินค้าสำเร็จรูปและการนำเข้าวัตถุดิบ เครื่องจักร และชิ้นส่วนสำหรับภาคการผลิต

ข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องระบุว่า ท่าเรือมีกำลังรองรับประมาณ 11 ล้าน TEU ต่อปี ขณะที่ปริมาณตู้สินค้าผ่านท่าอยู่ที่ประมาณ 10.8 ล้าน TEU สะท้อนว่าการใช้งานเข้าใกล้ขีดความสามารถของโครงสร้างพื้นฐานเดิม

TEU หรือ Twenty-foot Equivalent Unit เป็นหน่วยมาตรฐานที่ใช้วัดปริมาณตู้สินค้าคอนเทนเนอร์ โดยตู้ขนาด 20 ฟุตเท่ากับ 1 TEU ส่วนตู้ขนาด 40 ฟุตโดยทั่วไปเท่ากับ 2 TEU

การเพิ่มกำลังรองรับเป็น 18 ล้าน TEU จึงเป็นการขยายขีดความสามารถของระบบท่าเรือ เพื่อรองรับปริมาณสินค้าในอนาคต อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นกำลังรองรับตามเป้าหมายของโครงการ ไม่ใช่ปริมาณสินค้าที่จะผ่านท่าได้ทันทีหลังการก่อสร้างเสร็จสิ้น

ลงทุนรวม 1.14 แสนล้านบาท เร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

โครงการแหลมฉบังเฟส 3 มีวงเงินลงทุนรวมประมาณ 114,000 ล้านบาท โดยส่วนที่การท่าเรือแห่งประเทศไทยรับผิดชอบมีมูลค่าประมาณ 49,000 ล้านบาท ครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการดำเนินงานของท่าเรือในอนาคต

ความคืบหน้าของงานภาครัฐประกอบด้วยส่วนสำคัญดังนี้

• งานก่อสร้างทางทะเล: คืบหน้าประมาณ 97.8% ครอบคลุมงานขุดลอกร่องน้ำ เขื่อนกันคลื่น และการถมทะเลเพื่อเตรียมพื้นที่พัฒนาท่าเทียบเรือ

• งานระบบสาธารณูปโภค: คืบหน้าประมาณ 29% ครอบคลุมถนน ระบบไฟฟ้า ระบบประปา และสิ่งอำนวยความสะดวกภายในพื้นที่ท่าเรือ

• งานระบบราง: มีแผนพัฒนาโครงข่ายรถไฟเชื่อมต่อพื้นที่หลังท่าเทียบเรือฝั่ง F ระยะทางประมาณ 2,000 เมตร และฝั่ง E ระยะทางประมาณ 1,500 เมตร

• งานจัดหาอุปกรณ์และเทคโนโลยี: ครอบคลุมเครื่องจักรขนถ่ายตู้สินค้าและระบบสารสนเทศสำหรับบริหารจัดการท่าเรือ

แม้งานก่อสร้างทางทะเลจะมีความคืบหน้าในระดับสูง แต่การเปิดดำเนินงานยังต้องอาศัยความพร้อมของระบบสนับสนุนทั้งหมด ทั้งระบบสาธารณูปโภค ระบบราง เครื่องจักร และการเชื่อมต่อกับท่าเทียบเรือที่เอกชนพัฒนา

ประเด็นนี้ทำให้การติดตามความคืบหน้าของโครงการจำเป็นต้องพิจารณาทั้งสัดส่วนงานก่อสร้างและความพร้อมในการเปิดให้บริการจริง

เพิ่มสัดส่วนขนส่งทางราง ลดการพึ่งพารถบรรทุก

นอกจากการเพิ่มกำลังรองรับตู้สินค้าแล้ว แหลมฉบังเฟส 3 ยังมีเป้าหมายปรับสมดุลรูปแบบการขนส่งสินค้า โดยเพิ่มบทบาทของระบบรางเพื่อลดข้อจำกัดด้านการจราจรและเพิ่มประสิทธิภาพการเคลื่อนย้ายสินค้า

ข้อมูลที่เปิดเผยระบุว่า ปัจจุบันการขนส่งสินค้าจากท่าเรือแหลมฉบังพึ่งพาทางถนนประมาณ 90% ขณะที่ทางรถไฟมีสัดส่วนราว 6% และทางน้ำประมาณ 4% โครงการจึงตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนการขนส่งทางรางเป็น 30%

การพัฒนาระบบรางให้เชื่อมต่อพื้นที่หลังท่าเทียบเรือโดยตรงจะช่วยเพิ่มทางเลือกในการขนส่งตู้สินค้าไปยังพื้นที่อุตสาหกรรมและศูนย์กระจายสินค้า โดยเฉพาะเมื่อปริมาณตู้สินค้าเพิ่มขึ้นในอนาคต

หากดำเนินการได้ตามเป้าหมาย การขนส่งทางรางอาจช่วยลดการพึ่งพารถบรรทุกในบางเส้นทาง บรรเทาความแออัดบนถนน และเพิ่มความยืดหยุ่นในการบริหารห่วงโซ่อุปทาน

อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ด้านต้นทุนจะขึ้นอยู่กับความพร้อมของโครงข่ายรถไฟ ตารางการขนส่ง ความถี่ในการให้บริการ และการเชื่อมต่อกับโรงงานหรือคลังสินค้าปลายทาง การมีโครงสร้างพื้นฐานทางรางเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่เพียงพอ หากระบบขนส่งตลอดเส้นทางไม่สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความท้าทายด้านสัญญาและกำหนดเปิดให้บริการ

แม้งานก่อสร้างส่วนภาครัฐมีความคืบหน้าประมาณ 74% แต่โครงการยังมีประเด็นที่ต้องติดตาม โดยเฉพาะเงื่อนไขเกี่ยวกับการถมทะเลและการส่งมอบพื้นที่ให้เอกชนร่วมลงทุน

การท่าเรือแห่งประเทศไทยอยู่ระหว่างหารือกับบริษัท GPC International จำกัด ซึ่งเป็นเอกชนคู่สัญญา เพื่อหาข้อสรุปเกี่ยวกับลักษณะงานถมทะเลและเงื่อนไขในสัญญาร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐและเอกชน

ประเด็นดังกล่าวมีความสำคัญ เนื่องจากงานโครงสร้างพื้นฐานของภาครัฐต้องสอดคล้องกับการลงทุนและการพัฒนาท่าเทียบเรือของเอกชน หากการส่งมอบพื้นที่หรือการดำเนินงานตามสัญญาล่าช้า อาจส่งผลต่อขั้นตอนก่อสร้างและกำหนดเปิดให้บริการ

ข้อมูลที่เผยแพร่ในช่วงเดือนตุลาคม 2569 กล่าวถึงเป้าหมายเปิดให้บริการในปี 2570 ขณะที่ข้อมูลจากการท่าเรือฯ ในเดือนกรกฎาคม 2569 เคยระบุแผนเปิดท่าเทียบเรือ F1 ภายในปี 2574 จึงควรตรวจสอบกำหนดการล่าสุดและแยกให้ชัดระหว่างการเปิดใช้งานบางส่วนกับการเปิดดำเนินงานเต็มรูปแบบ

สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องวางแผนการขนส่งและการลงทุนระยะยาว ความชัดเจนของกำหนดเปิดบริการถือเป็นปัจจัยสำคัญไม่แพ้ความคืบหน้าด้านการก่อสร้าง

4 ผลต่อเศรษฐกิจไทยจากการขยายท่าเรือแหลมฉบัง

1. เพิ่มศักยภาพการส่งออกและนำเข้า

การเพิ่มกำลังรองรับตู้สินค้าช่วยเตรียมความพร้อมสำหรับการเติบโตของการค้าระหว่างประเทศ โดยเฉพาะสินค้าจากอุตสาหกรรมการผลิตที่ต้องพึ่งพาการขนส่งทางทะเล

2. สนับสนุนการลงทุนใน EEC

ท่าเรือที่มีประสิทธิภาพเป็นปัจจัยสนับสนุนการลงทุนในพื้นที่อุตสาหกรรม โดยเฉพาะธุรกิจที่ต้องนำเข้าวัตถุดิบและส่งออกสินค้าไปยังตลาดโลก การพัฒนาท่าเรือจึงมีความเชื่อมโยงกับความสามารถในการดึงดูดการลงทุนของไทย

3. เพิ่มโอกาสให้ธุรกิจโลจิสติกส์

การขยายท่าเรืออาจสร้างโอกาสให้ผู้ให้บริการขนส่ง คลังสินค้า ศูนย์กระจายสินค้า ตัวแทนออกของ และธุรกิจบริการที่เกี่ยวข้องกับการค้าระหว่างประเทศ หากปริมาณสินค้าและกิจกรรมทางเศรษฐกิจเติบโตตามเป้าหมาย

4. ยกระดับความสามารถในการแข่งขันด้านต้นทุน

การเชื่อมโยงระบบขนส่งทางทะเล ทางราง และทางถนนอย่างมีประสิทธิภาพอาจช่วยลดเวลารอ ลดข้อจำกัดในการเคลื่อนย้ายสินค้า และเพิ่มความแน่นอนในการส่งมอบ ซึ่งเป็นปัจจัยที่ผู้ส่งออกใช้แข่งขันในตลาดต่างประเทศ

อย่างไรก็ตาม ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจะเกิดขึ้นได้มากน้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับความต้องการขนส่งจริง ประสิทธิภาพการบริหารท่าเรือ และความพร้อมของระบบเชื่อมต่อโดยรอบ

ขยายกำลังรองรับอย่างเดียวไม่พอ ต้องเชื่อมต่อโลจิสติกส์ทั้งระบบ

บทเรียนสำคัญจากโครงการแหลมฉบังเฟส 3 คือความสามารถในการแข่งขันของท่าเรือยุคใหม่ไม่ได้วัดจากจำนวนตู้สินค้าที่รองรับได้เพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงความรวดเร็วในการขนถ่ายสินค้า ความแม่นยำของระบบบริหารจัดการ และประสิทธิภาพการขนส่งจากท่าเรือไปยังโรงงานและตลาดปลายทาง

แม้ประเทศไทยจะสามารถเพิ่มกำลังรองรับเป็น 18 ล้าน TEU ต่อปีได้ แต่หากการขนส่งจากท่าเรือไปยังพื้นที่อุตสาหกรรมยังเผชิญปัญหาความแออัดหรือความล่าช้า ผลประโยชน์จากการลงทุนก็อาจไม่เกิดขึ้นอย่างเต็มศักยภาพ

ในทางกลับกัน หากระบบท่าเรือใหม่เชื่อมต่อกับรถไฟ ถนน คลังสินค้า และพื้นที่อุตสาหกรรมได้อย่างราบรื่น โครงการนี้จะมีโอกาสช่วยยกระดับประสิทธิภาพของห่วงโซ่อุปทานไทยในภาพรวม

แหลมฉบังเฟส 3 เป็นการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานที่มีเป้าหมายเพิ่มกำลังรองรับตู้สินค้าเป็น 18 ล้าน TEU ต่อปี แต่ผลสำเร็จที่แท้จริงต้องวัดจากการเปิดให้บริการได้ตามแผน การเชื่อมต่อระบบราง และความสามารถในการลดข้อจำกัดด้านโลจิสติกส์ของผู้ประกอบการไทย