ไทยเริ่มกติกา Credit Term 30–45 วัน 2 พ.ย. ลดภาระเงินทุนหมุนเวียน SME

ปัญหาการส่งมอบสินค้าแล้วต้องรอรับชำระเงินเป็นเวลานาน กำลังได้รับการแก้ไขผ่านกติกาการค้าที่กำหนดระยะเวลาการให้สินเชื่อการค้า หรือ Credit Term ระหว่างธุรกิจขนาดใหญ่กับผู้ประกอบการ SME โดยคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) กำหนดกรอบระยะเวลาชำระเงินไม่เกิน 30 วันสำหรับธุรกรรมสินค้าเกษตรบางประเภท และไม่เกิน 45 วันสำหรับการค้า การผลิต และบริการทั่วไปที่อยู่ในขอบเขตประกาศ

กติกาดังกล่าวประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2569 และมีกำหนดเริ่มบังคับใช้วันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 เพื่อแก้ปัญหาการชำระเงินล่าช้า ลดความเสียเปรียบในการต่อรอง และช่วยให้ SME บริหารเงินทุนหมุนเวียนได้ดีขึ้น

อย่างไรก็ตาม กติกาใหม่นี้ไม่ได้ครอบคลุมทุกธุรกรรมระหว่างผู้ซื้อและผู้ขายโดยอัตโนมัติ ผู้ประกอบการจึงควรตรวจสอบขอบเขตของประกาศ เงื่อนไขสัญญา และวิธีนับระยะเวลาชำระเงินให้ชัดเจนก่อนนำไปใช้

Credit Term 30–45 วัน ปรับกติกาการค้าระหว่างรายใหญ่กับ SME

มาตรการดังกล่าวมีเป้าหมายลดปัญหาที่ SME ต้องแบกรับภาระต้นทุนไปก่อน ทั้งค่าวัตถุดิบ ค่าแรง ค่าขนส่ง และค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน ขณะที่ยังไม่ได้รับเงินจากคู่ค้ารายใหญ่

เมื่อระยะเวลารับชำระเงินยาวนาน ธุรกิจรายเล็กอาจต้องนำเงินทุนของตัวเองมาใช้หมุนเวียน หรือกู้ยืมเพื่อประคองกิจการ แม้จะมีคำสั่งซื้อและส่งมอบสินค้าเรียบร้อยแล้วก็ตาม ปัญหานี้จึงไม่ได้กระทบเฉพาะรายได้ แต่ยังส่งผลต่อต้นทุนทางการเงิน ความสามารถในการรับคำสั่งซื้อใหม่ และโอกาสขยายธุรกิจ

ภายใต้ประกาศของ กขค. กรอบระยะเวลาชำระเงินสำหรับธุรกรรมที่อยู่ในขอบเขตกำหนดไว้ดังนี้

• ไม่เกิน 30 วัน: ธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับสินค้าเกษตรหรือผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปขั้นต้น ซึ่งมีกระบวนการผลิตไม่ซับซ้อน

• ไม่เกิน 45 วัน: ธุรกรรมการค้า การผลิต และบริการทั่วไปที่อยู่ในขอบเขตประกาศ

หากคู่ค้าเคยตกลงระยะเวลาชำระเงินที่สั้นกว่ากรอบดังกล่าวไว้แล้ว ต้องยึดระยะเวลาที่สั้นกว่าตามข้อตกลงเดิม ไม่สามารถนำกรอบใหม่มาใช้เพื่อขยายเวลาจ่ายเงินออกไปได้

ทั้งนี้ อาจมีการกำหนดระยะเวลาแตกต่างจากกรอบมาตรฐานได้ในกรณีที่มีเหตุผลอันสมควรทางธุรกิจ การตลาด หรือเศรษฐศาสตร์ โดยต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและเงื่อนไขของแต่ละกรณีประกอบกัน

กติกา Credit Term ไม่ได้มุ่งเพียงกำหนดจำนวนวันชำระเงิน แต่ต้องการลดภาระการเป็นแหล่งเงินทุนให้คู่ค้าของ SME และสร้างเงื่อนไขการค้าที่เป็นธรรมมากขึ้น โดยการใช้กติกาต้องพิจารณาขอบเขตประกาศและข้อเท็จจริงของธุรกรรมด้วย

จุดสำคัญที่ SME ต้องรู้: เริ่มนับวันเมื่อใด

แม้จะทราบกรอบระยะเวลาชำระเงินแล้ว แต่ผู้ประกอบการยังต้องเข้าใจว่า วันเริ่มนับ Credit Term เป็นวันใด เพราะรายละเอียดนี้มีผลโดยตรงต่อกำหนดรับเงิน

โดยทั่วไป การนับระยะเวลาจะเริ่มเมื่อมีการส่งมอบสินค้าหรือให้บริการตามจำนวน ประเภท และคุณภาพที่ตกลงกัน พร้อมส่งเอกสารที่ถูกต้องครบถ้วนแล้ว

ตัวอย่างเช่น หากผู้ขายส่งมอบสินค้าแล้ว แต่เอกสารประกอบการวางบิลยังไม่ครบถ้วน ผู้ประกอบการควรตรวจสอบว่าการส่งมอบและเอกสารเป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนดหรือไม่ เพราะรายละเอียดเหล่านี้อาจมีผลต่อการเริ่มนับระยะเวลาชำระเงิน

ส่วนกรณี ฝากขาย (Consignment) มีหลักการนับแตกต่างออกไป โดยให้นับจากวันที่ขายสินค้าได้ครบตามจำนวนหรือสัดส่วนที่ตกลงกันตามธรรมเนียมปฏิบัติทางการค้าปกติ จึงไม่ควรเข้าใจว่าการนำสินค้าไปวางขายในร้านจะทำให้เริ่มนับ Credit Term ทันทีในทุกกรณี

สำหรับ SME การเก็บเอกสารให้ครบถ้วนจึงเป็นเรื่องสำคัญ ทั้งใบสั่งซื้อ สัญญา หลักฐานการส่งมอบ ใบรับสินค้า ใบแจ้งหนี้ และเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการวางบิล เพื่อให้สามารถตรวจสอบกำหนดชำระเงินและใช้ประกอบการพิจารณาหากเกิดข้อโต้แย้ง

ป้องกันการถ่วงจ่ายและเปลี่ยนเงื่อนไขสัญญาอย่างไม่เป็นธรรม

นอกเหนือจากการกำหนดกรอบระยะเวลาชำระเงิน ประกาศยังระบุแนวทางป้องกันพฤติกรรมที่อาจเข้าข่ายการปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม เช่น

• การประวิงการชำระเงินเกินระยะเวลาที่กำหนดโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร

• การเปลี่ยนแปลงระยะเวลา Credit Term หรือเงื่อนไขสัญญาโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร หรือไม่แจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 60 วันตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

• การใช้สัญญาสำเร็จรูปกำหนดเงื่อนไขในลักษณะเดียวกันกับ SME ทุกรายอย่างไม่เป็นธรรม

ผู้ประกอบธุรกิจขนาดใหญ่หรือผู้ประกอบธุรกิจค้าส่งค้าปลีกขนาดใหญ่ที่อยู่ในขอบเขตประกาศ ยังต้องแจ้งสิทธิในการรับชำระเงินภายในระยะเวลาที่กำหนด และอธิบายขั้นตอนการจ่ายเงินตามแนวทางการค้าปกติให้ SME ทราบอย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม การแจ้งล่วงหน้า 60 วันไม่ได้หมายความว่าผู้ซื้อสามารถเปลี่ยนเงื่อนไขสัญญาฝ่ายเดียวได้โดยไม่มีข้อจำกัด แต่ยังต้องพิจารณาความเหมาะสม เหตุผล และความเป็นธรรมตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

หากเกิดข้อพิพาท ผู้ประกอบการควรเก็บหลักฐานการติดต่อสื่อสารและเอกสารสัญญาไว้ให้ครบ เพื่อให้สามารถตรวจสอบข้อเท็จจริงและใช้สิทธิตามกระบวนการที่กำหนดได้

สภาพคล่องที่เพิ่มขึ้น อาจช่วยลดการพึ่งพาเงินกู้

การลดระยะเวลารอรับเงินมีความสำคัญต่อ SME เพราะเงินที่ยังไม่ได้รับชำระไม่สามารถนำไปใช้จ่ายในกิจการได้ แม้ธุรกิจจะขายสินค้าได้แล้วก็ตาม

ข้อมูลที่ The Nation Thailand รายงานระบุว่า หากลดระยะเวลาชำระเงินจาก 60 วันเหลือ 45 วัน อาจช่วยให้เงินทุนหมุนเวียนกลับเข้าสู่ระบบ SME ประมาณ 250,000 ล้านบาท และหากลดจาก 90 วันเหลือ 45 วัน อาจเพิ่มสภาพคล่องได้ถึงประมาณ 750,000 ล้านบาท

ตัวเลขดังกล่าวเป็นการประเมินผลที่อาจเกิดขึ้นจากการลดระยะเวลารอรับชำระเงิน ไม่ใช่เงินสนับสนุนที่รัฐบาลจะจ่ายให้ผู้ประกอบการโดยตรง และผลลัพธ์จริงย่อมขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตามกติกา ขอบเขตของธุรกรรม และพฤติกรรมการชำระเงินของคู่ค้า

หากเงินทุนหมุนเวียนกลับมาเร็วขึ้น SME อาจมีความสามารถในการนำเงินไปชำระค่าวัตถุดิบ จ่ายค่าจ้างแรงงาน รับคำสั่งซื้อใหม่ และลดความจำเป็นในการกู้เงินระยะสั้นเพื่อชดเชยช่องว่างระหว่างรายจ่ายกับรายรับ

อย่างไรก็ตาม การรับเงินเร็วขึ้นเพียงอย่างเดียวไม่ได้แก้ปัญหาสภาพคล่องทั้งหมด ผู้ประกอบการยังต้องควบคุมต้นทุน วางแผนเงินสด และบริหารลูกหนี้การค้าอย่างต่อเนื่อง

ธุรกิจรายใหญ่ต้องปรับระบบจัดซื้อและบัญชีเจ้าหนี้

กติกาใหม่ไม่ได้สร้างภาระการปรับตัวให้ SME ฝ่ายเดียว แต่ยังทำให้ผู้ซื้อรายใหญ่ต้องทบทวนกระบวนการจัดซื้อ การตรวจรับสินค้า การวางบิล และการจ่ายเงินให้สอดคล้องกับกรอบระยะเวลาที่เกี่ยวข้อง

ธุรกิจควรตรวจสอบสัญญากับคู่ค้า โดยเฉพาะข้อกำหนดเรื่อง Credit Term วันที่เริ่มนับระยะเวลา เงื่อนไขการรับสินค้า เอกสารประกอบการชำระเงิน และขั้นตอนอนุมัติจ่ายเงินภายในองค์กร

หากกระบวนการภายในใช้เวลานาน เช่น การตรวจสอบเอกสารหลายขั้นตอนหรือการอนุมัติจ่ายเงินเป็นรอบ อาจต้องปรับระบบงานให้มีความชัดเจนขึ้น เพื่อไม่ให้ความล่าช้าภายในกลายเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติตามกติกา

สำหรับธุรกิจที่มีคู่ค้า SME จำนวนมาก การสื่อสารเงื่อนไขให้เข้าใจตรงกันและกำหนดผู้รับผิดชอบในแต่ละขั้นตอน จะช่วยลดความเสี่ยงจากข้อผิดพลาดและข้อพิพาททางการค้าได้

ทั้งนี้ ผู้ประกอบธุรกิจควรตรวจสอบนิยามและเกณฑ์คุณสมบัติของผู้ซื้อและ SME ตามประกาศฉบับจริง เพราะไม่ได้หมายความว่าธุรกิจทุกขนาดหรือทุกธุรกรรมจะอยู่ภายใต้กติกานี้โดยอัตโนมัติ

SME ควรเตรียมตัวอย่างไร ก่อนกติกาเริ่มมีผล

ก่อนวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 ผู้ประกอบการ SME สามารถเตรียมความพร้อมได้ผ่าน 4 ขั้นตอนสำคัญ

1. ตรวจสอบสัญญาและเงื่อนไขชำระเงิน
รวบรวมสัญญา ใบสั่งซื้อ และข้อตกลงกับลูกค้ารายใหญ่ เพื่อดูว่าระยะเวลาชำระเงินเป็นเท่าใด และมีเงื่อนไขใดที่ต้องทบทวนให้สอดคล้องกับกติกาใหม่

2. จัดระบบเอกสารส่งมอบและวางบิล
กำหนดขั้นตอนตรวจสอบเอกสารให้ครบถ้วน ตั้งแต่ส่งสินค้า การรับสินค้า ไปจนถึงการออกใบแจ้งหนี้ เพื่อป้องกันข้อโต้แย้งเกี่ยวกับวันเริ่มนับ Credit Term

3. ทำตารางติดตามลูกหนี้การค้า
บันทึกวันที่ส่งมอบ วันที่เอกสารครบ กำหนดชำระเงิน และสถานะการรับเงินแยกตามลูกค้า ช่วยให้ธุรกิจเห็นรายการที่ใกล้ครบกำหนดและติดตามได้ทันเวลา

4. จัดทำประมาณการกระแสเงินสด
วางแผนเงินสดรับและจ่ายล่วงหน้าอย่างน้อย 3–6 เดือน โดยประเมินทั้งกรณีที่ลูกค้าชำระเงินตามกำหนดและกรณีที่เกิดความล่าช้า เพื่อเตรียมรับมือกับภาระค่าใช้จ่ายที่จำเป็น

การเตรียมตัวเหล่านี้ช่วยให้ SME ใช้ประโยชน์จากกติกาใหม่ได้ดีขึ้น โดยไม่ต้องรอให้เกิดปัญหาการชำระเงินก่อนจึงค่อยปรับระบบ

จากการช่วยเหลือ SME สู่การสร้างกติกาการค้าที่เป็นธรรม

การกำหนดกรอบ Credit Term เป็นความพยายามแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของการทำธุรกิจระหว่างคู่ค้าที่มีอำนาจต่อรองไม่เท่ากัน แทนที่จะมุ่งแก้ปัญหาด้วยสินเชื่อหรือเงินสนับสนุนเพียงอย่างเดียว

สำหรับ SME การรับชำระเงินตรงเวลาช่วยให้วางแผนการผลิต จัดซื้อวัตถุดิบ และบริหารต้นทุนได้ดีขึ้น ส่วนธุรกิจรายใหญ่ก็จำเป็นต้องปรับระบบภายในให้สอดคล้องกับกติกา เพื่อสร้างความสัมพันธ์ทางการค้าที่โปร่งใสและยั่งยืน

อย่างไรก็ตาม ประสิทธิผลของมาตรการจะขึ้นอยู่กับการบังคับใช้ที่ชัดเจน ความเข้าใจของผู้ประกอบการ และการตรวจสอบข้อเท็จจริงตามขอบเขตของประกาศ

การสร้างความเป็นธรรมให้ SME จึงไม่ได้จบลงที่การกำหนดจำนวนวันชำระเงิน แต่ต้องทำให้กติกานั้นเกิดขึ้นจริงในกระบวนการซื้อขาย ตั้งแต่การทำสัญญา ส่งมอบสินค้า ตรวจรับ วางบิล ไปจนถึงวันที่เงินเข้าบัญชี

เมื่อธุรกิจรายเล็กไม่ต้องแบกรับภาระเงินทุนแทนคู่ค้าเป็นเวลานานเกินสมควร ก็มีโอกาสนำทรัพยากรกลับไปพัฒนาสินค้า ขยายตลาด และเพิ่มความสามารถในการแข่งขันได้มากขึ้น