ไทยจับมือธนาคารโลกดันพลังงานสะอาด วงเงิน 200 ล้านดอลลาร์ เร่งลงทุนเมืองคาร์บอนต่ำ–ลดต้นทุนธุรกิจ

รัฐบาลเดินหน้าต่อยอดความร่วมมือจากการประชุม IMF–World Bank Annual Meetings 2026 ผลักดันเงินทุนจากธนาคารโลกวงเงิน 200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ผ่าน EXIM BANK เพื่อสนับสนุนการลงทุนเพิ่มประสิทธิภาพพลังงานในอาคารภาครัฐและพื้นที่อุตสาหกรรม ควบคู่พัฒนากลไกการเงินเพื่อช่วย SME เกษตรกร แรงงาน และชุมชนปรับตัวสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ

การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีเขียวกำลังเป็นทั้งโจทย์ด้านสิ่งแวดล้อมและยุทธศาสตร์เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ล่าสุด รัฐบาลไทยเดินหน้าความร่วมมือกับกลุ่มธนาคารโลก เพื่อสนับสนุนการลงทุนด้านพลังงานสะอาด การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ และการสร้างกลไกทางการเงินที่ช่วยให้ภาคธุรกิจและประชาชนปรับตัวได้โดยไม่แบกรับต้นทุนการเปลี่ยนผ่านมากเกินไป

เมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2569 น.ส.ลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม มีการนำเสนอแนวทางความร่วมมือและลงนามบันทึกความเข้าใจหลายฉบับ เพื่อขับเคลื่อนการลงทุนและพัฒนากลไกทางการเงินด้านสิ่งแวดล้อม โดยให้ความสำคัญทั้งการลดต้นทุนพลังงานและการดูแลกลุ่มที่อาจได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนผ่าน

ความร่วมมือครั้งนี้ครอบคลุมตั้งแต่เงินทุนสำหรับโครงการประหยัดพลังงาน การจัดทำแผนเปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรม ไปจนถึงการพัฒนาตลาดคาร์บอน ซึ่งอาจเป็นองค์ประกอบสำคัญในการสร้างระบบเศรษฐกิจที่เติบโตควบคู่กับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

เงินทุน 200 ล้านดอลลาร์ หนุนลงทุนพลังงานสะอาดในเมืองและอุตสาหกรรม

หนึ่งในโครงการสำคัญเกิดจากการหารือระหว่างนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กับนายอาเจย์ บังกา ประธานกลุ่มธนาคารโลก ภายใต้หัวข้อ Low Carbon Cities and Energy Security หรือเมืองคาร์บอนต่ำและความมั่นคงทางพลังงาน

กรอบความร่วมมือดังกล่าวประกอบด้วยโครงการเมืองคาร์บอนต่ำและการพัฒนาตลาดคาร์บอน โดยมีกรอบวงเงินกู้จากธนาคารโลกจำนวน 200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ผ่านธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย (EXIM BANK) และมีกระทรวงการคลังค้ำประกัน

เงินทุนมีเป้าหมายสนับสนุนการลงทุนเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานในอาคารภาครัฐและพื้นที่อุตสาหกรรม โดยมุ่งลดการใช้พลังงานและภาระค่าใช้จ่ายในระยะยาว

แนวทางสำคัญคือการใช้บริษัทผู้ให้บริการด้านพลังงาน (Energy Service Companies: ESCOs) เข้ามาลงทุนปรับปรุงระบบพลังงานก่อน ขณะที่หน่วยงานที่เข้าร่วมโครงการทยอยชำระค่าบริการตามระยะเวลาที่กำหนด

กลไกนี้ช่วยลดข้อจำกัดเรื่องเงินลงทุนเริ่มต้นของหน่วยงานที่ต้องการปรับปรุงระบบพลังงาน และเปิดทางให้โครงการประหยัดพลังงานดำเนินการได้โดยไม่จำเป็นต้องจัดสรรงบลงทุนทั้งหมดตั้งแต่ต้น

อย่างไรก็ตาม ผลประหยัดที่เกิดขึ้นจริงจะขึ้นอยู่กับรูปแบบสัญญา ต้นทุนการลงทุน ประสิทธิภาพของอุปกรณ์ และเงื่อนไขการชำระค่าบริการของแต่ละโครงการ

โซลาร์รูฟท็อป–ปรับปรุงระบบไฟฟ้า ลดค่าใช้จ่ายระยะยาว

การดำเนินงานจะมุ่งนำร่องในกรุงเทพมหานครและพื้นที่ของการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย โดยมีตัวอย่างการลงทุนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่

• ติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคา เพื่อเพิ่มการใช้พลังงานสะอาดและลดการพึ่งพาไฟฟ้าจากระบบ

• ปรับปรุงระบบไฟฟ้าในโรงเรียนและสถานพยาบาล เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานและลดค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน

• พัฒนาระบบไฟฟ้าในสำนักงานเขตและไฟส่องสว่างสาธารณะ เพื่อให้การใช้พลังงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น

• สนับสนุนการลงทุนในพื้นที่อุตสาหกรรม เพื่อให้โรงงานและพื้นที่เกี่ยวข้องสามารถปรับปรุงระบบพลังงานได้อย่างเหมาะสม

สำหรับภาคธุรกิจ โดยเฉพาะโรงงานและผู้ประกอบการที่มีค่าไฟฟ้าเป็นต้นทุนสำคัญ การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงานอาจช่วยลดต้นทุนต่อหน่วยและเพิ่มความยืดหยุ่นในการดำเนินงานในระยะยาว

นอกจากนี้ การลงทุนด้านพลังงานสะอาดยังอาจช่วยให้ธุรกิจเตรียมพร้อมต่อข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมของคู่ค้าและตลาดส่งออกที่ให้ความสำคัญกับการลดการปล่อยคาร์บอนมากขึ้น

Thailand Just Transition Roadmap วางกลไกช่วย SME และเกษตรกร

การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำไม่ได้มีเพียงการลงทุนในเทคโนโลยี แต่ยังต้องคำนึงถึงต้นทุนการปรับตัวของผู้ประกอบการ แรงงาน เกษตรกร และชุมชนที่อาจได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของระบบการผลิต

ในประเด็นนี้ นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มอบหมายให้กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมลงนามความร่วมมือกับธนาคารกรุงไทย เพื่อจัดทำ Thailand Just Transition Roadmap หรือแผนการเปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรมของประเทศไทย

ความร่วมมือดังกล่าวได้รับการสนับสนุนเงินทุนระยะแรก 20 ล้านบาท เพื่อศึกษามาตรการและกลไกทางการเงินที่จะช่วยให้ SME แรงงาน เกษตรกร และชุมชนปรับตัวต่อเทคโนโลยีสะอาดและมาตรฐานเศรษฐกิจใหม่

สำหรับ SME ความท้าทายสำคัญอยู่ที่การลงทุนปรับปรุงเครื่องจักร การจัดการพลังงาน การพัฒนาทักษะแรงงาน และการปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อม ขณะที่เกษตรกรและชุมชนอาจต้องปรับวิธีการผลิตและการใช้ทรัพยากรให้สอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน

การจัดทำ Roadmap จึงมีความสำคัญในฐานะกรอบสำหรับศึกษาว่ากลุ่มใดต้องการความช่วยเหลือในรูปแบบใด และควรออกแบบเครื่องมือทางการเงินอย่างไรให้เข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้จริง ทั้งนี้ ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมจะขึ้นอยู่กับมาตรการและกลไกสนับสนุนที่จะพัฒนาขึ้นต่อไป

โครงการ I-SPARK เดินหน้ากลไกเงินทุนผสมและตลาดคาร์บอน

อีกหนึ่งความร่วมมือเกิดขึ้นระหว่างกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) และธนาคารกรุงไทย ภายใต้โครงการ I-SPARK เพื่อศึกษากลไกระดมทุนแบบผสมผสานและพัฒนาคาร์บอนเครดิต โดยมีแผนนำร่องอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำในจังหวัดระยอง

การระดมทุนแบบผสมผสาน (Blended Finance) เป็นแนวทางที่นำเงินทุนจากหลายแหล่งหรือหลายรูปแบบมาประกอบกัน เพื่อช่วยสนับสนุนโครงการที่มีเป้าหมายด้านการพัฒนาและสิ่งแวดล้อม โดยรายละเอียดของโครงสร้างเงินทุนและเงื่อนไขการดำเนินงานจะเป็นปัจจัยสำคัญต่อความสามารถในการดึงดูดเงินลงทุน

ขณะเดียวกัน การพัฒนาตลาดคาร์บอนให้มีความโปร่งใสและน่าเชื่อถือจำเป็นต้องมีระบบวัดผล การรายงาน และการทวนสอบที่เหมาะสม เพื่อให้คาร์บอนเครดิตสะท้อนการลดหรือการดูดกลับก๊าซเรือนกระจกได้อย่างมีหลักฐานรองรับ

หากกลไกเหล่านี้ได้รับการพัฒนาอย่างมีประสิทธิภาพ ก็อาจช่วยเพิ่มโอกาสให้ภาคธุรกิจเข้าถึงเงินทุนสำหรับโครงการลดการปล่อยคาร์บอน และสนับสนุนการลงทุนด้านสิ่งแวดล้อมในอนาคต

อย่างไรก็ตาม การสร้างตลาดคาร์บอนที่น่าเชื่อถือจำเป็นต้องพิจารณาทั้งคุณภาพของเครดิต ความโปร่งใสของข้อมูล และความชัดเจนของกติกาที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้ลงทุนและผู้ซื้อคาร์บอนเครดิต

พลังงานสะอาดกับโอกาสยกระดับความสามารถแข่งขันของไทย

ความร่วมมือด้านเงินทุนและสิ่งแวดล้อมครั้งนี้สะท้อนแนวทางการผลักดันเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำผ่านเครื่องมือหลายประเภท ทั้งการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานพลังงาน การสนับสนุนผู้ประกอบการ และการพัฒนาตลาดคาร์บอน

ในระยะยาว การลงทุนเพิ่มประสิทธิภาพพลังงานอาจช่วยลดต้นทุนการดำเนินงานและลดความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาพลังงาน ขณะที่การพัฒนาเทคโนโลยีสะอาดและกลไกการเงินที่เหมาะสมอาจช่วยให้ธุรกิจเข้าถึงโอกาสใหม่ในห่วงโซ่อุปทานสีเขียว

สำหรับภาคธุรกิจไทย ประเด็นที่ควรติดตามไม่ใช่เพียงวงเงินสนับสนุน แต่รวมถึงเงื่อนไขการเข้าถึงเงินทุน คุณสมบัติของโครงการ รูปแบบสัญญากับ ESCOs และหลักเกณฑ์การวัดผลการประหยัดพลังงาน เพื่อประเมินความคุ้มค่าก่อนตัดสินใจลงทุน

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรมต้องทำให้ SME เกษตรกร แรงงาน และชุมชนสามารถเข้าถึงความช่วยเหลือได้จริง ไม่ใช่ปล่อยให้ต้นทุนของการปรับตัวตกอยู่กับผู้ประกอบการรายเล็กหรือกลุ่มที่มีทรัพยากรจำกัดเพียงฝ่ายเดียว

ท้ายที่สุด การขับเคลื่อนเศรษฐกิจสีเขียวจะสร้างผลลัพธ์ได้มากน้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนกรอบความร่วมมือและเงินทุนให้กลายเป็นโครงการที่ดำเนินการได้จริง วัดผลได้ และสร้างประโยชน์ทั้งด้านต้นทุนพลังงาน ความสามารถในการแข่งขัน และคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน