อิหร่านประกาศเก็บค่าธรรมเนียมช่องแคบฮอร์มุซ พร้อมยึดเรือฝ่าฝืน ห่วงโซ่พลังงานโลกเผชิญความเสี่ยงใหม่

อิหร่านเดินหน้าเพิ่มการควบคุมช่องแคบที่น้ำมัน 20% ของโลกต้องผ่าน ส่งสัญญาณตึงเครียดที่กระทบโดยตรงต่อราคาพลังงาน ต้นทุนโลจิสติกส์ และห่วงโซ่อุปทานทั่วโลก

เมื่อวันที่ 23 สิงหาคม 2569 อิหร่านออกประกาศสำคัญ 2 ฉบับพร้อมกัน ที่จะยกระดับการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซอย่างเป็นระบบมากขึ้น

ฉบับแรกมาจาก สำนักงานบริหารช่องแคบเปอร์เซีย (PGSA) หน่วยงานที่รับผิดชอบการจราจรทางเรือในช่องแคบฮอร์มุซ ประกาศว่าเรือที่ละเมิดข้อบังคับของอิหร่านจะเผชิญมาตรการที่ชัดเจน ได้แก่ การปรับ การกักตัว หรือการยึดเรือ พร้อมเรียกร้องให้เจ้าของสินค้าตรวจสอบรายชื่อ "Non-Compliant Vessels" บนเว็บไซต์ของ PGSA ก่อนเช่าเรือทุกครั้ง

ฉบับที่สองมาจากรัฐสภาอิหร่าน โดย ฮัสซัน กัชกาวี โฆษกคณะกรรมาธิการความมั่นคงแห่งชาติและนโยบายต่างประเทศของรัฐสภา เปิดเผยว่า คณะกรรมาธิการฯ ได้อนุมัติมาตราสำคัญของร่างแผนงานรักษาความปลอดภัยในช่องแคบ โดยจะ เรียกเก็บค่าธรรมเนียม สำหรับบริการต่างๆ ที่อิหร่านจัดหาให้ในเส้นทางน้ำนี้

ค่าธรรมเนียมอะไรบ้างที่จะถูกเรียกเก็บ?

ภายใต้มาตราที่ได้รับการอนุมัติ อิหร่านจะเรียกเก็บค่าธรรมเนียมใน 5 หมวดบริการ ได้แก่ บริการเดินเรือ, บริการด้านสิ่งแวดล้อม, การเติมน้ำมันภายใต้เงื่อนไขพิเศษ, การประกันภัย และบริการด้านความปลอดภัยในช่องแคบ

การเรียกเก็บค่าธรรมเนียมดังกล่าวถือเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างที่สำคัญ เพราะตลอดมาช่องแคบฮอร์มุซถูกมองว่าเป็นน่านน้ำสากลที่ทุกชาติมีสิทธิผ่านได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

บริบท: อิหร่านเพิ่มการควบคุมมาตั้งแต่กุมภาพันธ์ 2569

การเคลื่อนไหวครั้งนี้ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นโดยทันที อิหร่านได้ยกระดับการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซมาตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2569 โดยสั่งห้ามการเดินทางผ่านอย่างปลอดภัยสำหรับเรือที่เป็นของ อิสราเอลและสหรัฐฯ หรือมีความเกี่ยวข้องกับทั้งสองประเทศ หลังจากที่ทั้งสองประเทศเปิดฉากโจมตีดินแดนอิหร่านร่วมกัน

ทำไมนักธุรกิจทั่วโลกต้องจับตา?

ช่องแคบฮอร์มุซคือจุดคอขวดที่สำคัญที่สุดในการขนส่งพลังงานโลก โดยน้ำมันและก๊าซธรรมชาติราว 20% ของการผลิตโลก และ 30% ของก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ที่ซื้อขายทั่วโลกต้องผ่านช่องแคบนี้ ผู้ซื้อหลักได้แก่ จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ อินเดีย และยุโรป

การที่อิหร่านเพิ่มอำนาจควบคุมมีผลกระทบที่ต้องติดตามใน 3 มิติหลัก

มิติที่ 1 — ราคาพลังงานและต้นทุนธุรกิจ
ความไม่แน่นอนในช่องแคบฮอร์มุซมักสะท้อนทันทีในราคาน้ำมันดิบ หากอิหร่านเริ่มบังคับใช้ค่าธรรมเนียมหรือยึดเรืออย่างจริงจัง จะเพิ่มต้นทุนการขนส่งพลังงานและกระทบราคาน้ำมันในตลาดโลก

มิติที่ 2 — ค่าเบี้ยประกันภัยเรือและ War Risk Premium
บริษัทประกันภัยทั่วโลกจะประเมินความเสี่ยงในพื้นที่ใหม่อีกครั้ง ส่งผลให้ค่า War Risk Premium สำหรับเรือที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซสูงขึ้น ซึ่งจะถูกส่งผ่านไปยังต้นทุนสินค้าโดยตรง

มิติที่ 3 — ห่วงโซ่อุปทานที่ต้องวางแผนรับมือ
บริษัทที่พึ่งพาวัตถุดิบหรือสินค้าจากตะวันออกกลาง ควรทบทวนแผนสำรองและกระจายความเสี่ยงด้านห่วงโซ่อุปทาน รวมถึงประเมินความเป็นไปได้ในการใช้เส้นทางทางเลือก เช่น ท่อส่งน้ำมัน Hormuz Bypass ที่ผ่านทะเลทรายในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์

นัยต่อไทย: ผู้นำเข้าพลังงานที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด

ไทยนำเข้าน้ำมันดิบกว่า 60–70% จากตะวันออกกลาง ซึ่งส่วนใหญ่ต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ความตึงเครียดในพื้นที่นี้จึงส่งผลโดยตรงต่อราคาพลังงานในประเทศ ต้นทุนการผลิตภาคอุตสาหกรรม และค่าครองชีพโดยรวม

สำหรับผู้ประกอบการไทยที่ทำธุรกิจนำเข้าพลังงาน โลจิสติกส์ หรือสินค้าจากตะวันออกกลาง สถานการณ์นี้คือสัญญาณที่ต้องเตรียมรับมือทั้งในด้านการป้องกันความเสี่ยงด้านราคา (Hedging) และการประเมินต้นทุนโลจิสติกส์ที่อาจเพิ่มขึ้นในระยะ 6–12 เดือนข้างหน้า