หนี้สาธารณะฝรั่งเศสส่งสัญญาณเตือนไทย เมื่อภาระดอกเบี้ยอาจเบียดงบสังคมและการศึกษา

นักเศรษฐศาสตร์ชี้กรณีฝรั่งเศสเป็นบทเรียนของการขาดดุลการคลังเรื้อรัง เมื่อหนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นและต้นทุนกู้ยืมสูงขึ้น ภาระดอกเบี้ยอาจจำกัดงบประมาณบริการสาธารณะ พร้อมเตือนไทยเร่งปฏิรูปภาษีและบริหารรายจ่ายอย่างมีวินัย ก่อนความเสี่ยงทางการคลังจะกระทบความเชื่อมั่นและคุณภาพชีวิตประชาชน

ปัญหาหนี้สาธารณะไม่ได้จำกัดอยู่แค่ตัวเลขทางเศรษฐกิจ แต่สามารถส่งผลต่อความสามารถของรัฐบาลในการจัดสรรงบประมาณเพื่อดูแลประชาชน ตั้งแต่การศึกษา สาธารณสุข ไปจนถึงบริการสาธารณะด้านต่าง ๆ

นายอธิภัทร มุทิตาเจริญ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวถึงบทเรียนจากฝรั่งเศสในการประชุมประจำปีของสภาผู้ว่าการกองทุนการเงินระหว่างประเทศและกลุ่มธนาคารโลก หรือ IMF–World Bank Group Annual Meetings 2026 ว่า ปัญหาสำคัญเกิดจากการขาดดุลการคลังในระดับสูงต่อเนื่องหลายปี

ข้อมูลที่นำเสนอระบุว่า ฝรั่งเศสขาดดุลการคลังประมาณ 5% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี ส่งผลให้หนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นไปแตะระดับ 120% ของ GDP

ประเด็นที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงระดับหนี้ที่สูงขึ้น แต่เป็นความเสี่ยงที่ต้นทุนการกู้ยืมจะเพิ่มขึ้นตามความเชื่อมั่นของนักลงทุน เมื่อรัฐบาลต้องจ่ายดอกเบี้ยมากขึ้น เงินงบประมาณที่เหลือสำหรับบริการสาธารณะและการพัฒนาประเทศก็อาจถูกจำกัดลง

Short-termism เมื่อการเมืองระยะสั้นสร้างต้นทุนระยะยาว

นายอธิภัทรอธิบายว่า รากฐานสำคัญของปัญหาคือแนวคิด Short-termism หรือการมุ่งเน้นผลประโยชน์ระยะสั้น โดยไม่ได้คำนึงถึงผลกระทบทางการคลังในระยะยาวอย่างเพียงพอ

การดำเนินนโยบายที่ทำให้รัฐบาลขาดดุลต่อเนื่องอาจช่วยตอบสนองความต้องการในระยะสั้น แต่หากไม่มีแผนรองรับด้านรายได้และการบริหารหนี้ ภาระทางการคลังจะสะสมขึ้นเรื่อย ๆ จนทำให้รัฐบาลมีพื้นที่ดำเนินนโยบายน้อยลงในอนาคต

ในกรณีฝรั่งเศส รายงานระบุว่าอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลเพิ่มขึ้นจนแตะระดับ 5% หลังปรับขึ้นประมาณ 1.3 จุดเปอร์เซ็นต์ภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์ สะท้อนแรงกดดันด้านต้นทุนการกู้ยืมที่เพิ่มขึ้น

เมื่อรัฐบาลต้องกู้เงินด้วยต้นทุนที่สูงขึ้น การชำระดอกเบี้ยจะกลายเป็นรายจ่ายที่ต้องจัดสรรอย่างต่อเนื่อง ต่างจากงบลงทุนบางประเภทที่รัฐบาลอาจปรับเลื่อนหรือเปลี่ยนแปลงได้ตามสถานการณ์

บทเรียนสำคัญคือ วินัยทางการคลังไม่ได้หมายถึงการลดรายจ่ายทุกประเภท แต่หมายถึงการบริหารรายได้ หนี้ และรายจ่ายให้สามารถรองรับภาระระยะยาวได้โดยไม่บั่นทอนบริการสาธารณะที่จำเป็น

เมื่อดอกเบี้ยหนี้เบียดงบการศึกษา ผลกระทบจึงไปถึงประชาชน

หนึ่งในผลกระทบที่นายอธิภัทรหยิบยกขึ้นมาคือ ภาระดอกเบี้ยของรัฐบาลฝรั่งเศสที่เพิ่มสูงจนแซงหน้างบประมาณรายจ่ายด้านการศึกษาทั้งหมด ตามข้อมูลที่รายงานนำเสนอ

แรงกดดันดังกล่าวจำกัดความสามารถของภาครัฐในการจัดสรรงบประมาณให้โรงเรียนและบริการสาธารณะ โดยมีการกล่าวถึงปัญหาการจ้างครู ตลอดจนคุณภาพสถานศึกษาและสิ่งอำนวยความสะดวกที่ถดถอยลง

เมื่อปัญหาทางการคลังส่งผลต่อบริการที่ประชาชนใช้ในชีวิตประจำวัน ความไม่พอใจทางเศรษฐกิจจึงอาจขยายตัวเป็นความตึงเครียดทางสังคมได้

กรณีนี้สะท้อนความเชื่อมโยงระหว่าง เสถียรภาพทางการคลัง คุณภาพบริการสาธารณะ และความเชื่อมั่นของประชาชน เพราะการบริหารหนี้ที่ไม่มีประสิทธิภาพอาจส่งผลต่อโอกาสทางการศึกษาและคุณภาพชีวิตในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม การอธิบายสาเหตุของการประท้วงในฝรั่งเศสจำเป็นต้องพิจารณาปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองร่วมกัน ไม่ควรสรุปว่าปัญหาหนี้สาธารณะเป็นสาเหตุเดียวของความเคลื่อนไหวทั้งหมด

ไทยควรเร่งปรับโครงสร้างภาษีและบริหารรายจ่าย

สำหรับประเทศไทย นายอธิภัทรเตือนว่า แม้ต้นทุนดอกเบี้ยของไทยยังไม่สูงเท่ากรณีฝรั่งเศส แต่ก็ไม่ควรประมาท เพราะความเชื่อมั่นทางการคลังต้องใช้เวลาสร้าง ขณะที่การสูญเสียความเชื่อมั่นอาจเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว

แนวทางสำคัญที่ควรให้ความสำคัญมี 3 ด้าน

1. ยกระดับวินัยทางการคลัง

ภาครัฐควรพิจารณาผลกระทบของนโยบายต่อฐานะการคลังในระยะยาว โดยประเมินทั้งภาระผูกพันในอนาคต ต้นทุนการชำระหนี้ และความสามารถในการรองรับความผันผวนทางเศรษฐกิจ

การตัดสินใจใช้จ่ายจึงควรพิจารณาความคุ้มค่าและแหล่งเงินทุนควบคู่กัน ไม่ใช่มองเฉพาะผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นในระยะสั้น

2. ปฏิรูปโครงสร้างภาษี

การเพิ่มความสามารถในการจัดเก็บรายได้เป็นองค์ประกอบสำคัญของความยั่งยืนทางการคลัง ภาครัฐจึงควรทบทวนโครงสร้างภาษี ประสิทธิภาพการจัดเก็บ และฐานรายได้ให้สอดคล้องกับบริบทเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป

เป้าหมายไม่ใช่เพียงการเพิ่มรายได้ แต่ต้องพิจารณาความเป็นธรรม ภาระของภาคธุรกิจและประชาชน ตลอดจนผลต่อแรงจูงใจในการลงทุนและการเติบโตทางเศรษฐกิจด้วย

3. จัดลำดับความสำคัญของรายจ่ายภาครัฐ

รัฐบาลควรประเมินผลลัพธ์ของการใช้จ่ายอย่างเป็นระบบ แยกแยะระหว่างรายจ่ายที่จำเป็นต่อบริการพื้นฐาน รายจ่ายเพื่อเพิ่มขีดความสามารถทางเศรษฐกิจ และรายจ่ายที่สามารถปรับปรุงประสิทธิภาพได้

การจัดลำดับความสำคัญที่ชัดเจนจะช่วยลดความเสี่ยงที่ภาระดอกเบี้ยจะเบียดงบประมาณด้านการศึกษา สาธารณสุข และการลงทุนที่จำเป็นต่อการพัฒนาประเทศ

วินัยทางการคลังเป็นเงื่อนไขของการเติบโตที่ยั่งยืน

กรณีฝรั่งเศสชี้ให้เห็นว่า การขาดดุลการคลังที่ต่อเนื่องอาจกลายเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง เมื่อภาระดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นและความเชื่อมั่นของนักลงทุนลดลง รัฐบาลจะมีข้อจำกัดในการใช้งบประมาณเพื่อรับมือวิกฤตหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน

สำหรับไทย การเตรียมความพร้อมตั้งแต่ช่วงที่ยังมีพื้นที่บริหารจัดการจึงมีความสำคัญ ทั้งการสร้างรายได้ภาครัฐ การควบคุมภาระผูกพัน การประเมินความคุ้มค่าของนโยบาย และการรักษางบประมาณสำหรับบริการสาธารณะที่จำเป็น

โจทย์ของการบริหารการคลังจึงไม่ใช่เพียงการควบคุมตัวเลขหนี้ แต่คือการรักษาสมดุลระหว่างความสามารถในการชำระหนี้กับการลงทุนเพื่ออนาคตของประเทศ

เพราะหากปล่อยให้ภาระดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นจนจำกัดงบประมาณด้านสังคมและการศึกษา ต้นทุนที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้อยู่แค่ในบัญชีของรัฐบาล แต่ยังส่งผลต่อโอกาสของประชาชนและศักยภาพการแข่งขันของเศรษฐกิจในระยะยาวด้วย